VS betalen `nieuwe oorlog' in Zuid-Colombia

President Clinton komt vandaag naar Colombia om persoonlijk een omvangrijke militair hulpprogramma te presenteren. In Brasilia komen vanaf morgen de verontruste presidenten van Zuid-Amerika bij elkaar.

Vijfduizend soldaten hebben de hele havenstad afgegrendeld, de fanfare staat klaar en de Amerikaanse vlag wappert broederlijk naast de Colombiaanse. Vandaag arriveert de Amerikaanse president Clinton in de Noord-Colombiaanse toeristenstad Cartagena met een cheque voor het Plan Colombia: de militaire operatie die hier de ,,nieuwe oorlog van het zuiden'' wordt genoemd.

Nu ligt Cartagena duizenden kilometers verwijderd van het zuidelijke Amazonegebied waar een kleine vloot door Amerika geleverde gevechtshelikopters straks gaat schieten op het linkse guerrillaleger FARC. Maar na veertig jaar burgeroorlog is Colombia nu eenmaal niet eenvoudig te beveiligen wanneer een Amerikaanse president, op zijn diplomatieke afscheidsreis van de wereld, persoonlijk militaire hulp komt langsbrengen. De FARC, dat zich met 12.000 strijders schuilhoudt in het Amazone-gebied van de Putumayo, heeft Clinton al tot persona non grata verklaard. Het guerrillaleger beschermt in dat gebied vijftigduizend hectare drugsplantages, en daar is het Clinton om begonnen.

Negentig procent van alle cocaïne die in de VS wordt verkocht, komt uit Colombia, dat tachtig procent van de wereldproductie voor zijn rekening neemt. Tot voor kort probeerden de VS voornamelijk te voorkomen dat de drugs in de Amerikaanse straten terecht zouden komen – via steun aan de Colombiaanse politie.

Het bezoek van Clinton markeert dat de bakens zijn verzet. Het pakket ter waarde van 1,3 miljard dollar voor het Colombiaanse leger is de grootste militaire schenking die ooit aan een Latijns-Amerikaans land is gedaan. The New York Times noemde de schenking een ,,historische omslag in de verhoudingen''.

Op zijn bezoek heeft Clinton een ongewoon zware delegatie meegenomen van in totaal zeventig ministers, staatssecretarissen en Congresleden. De minister van Buitenlandse Zaken, Madeleine Albright, en haar ambtgenoot van Justitie, Janet Reno, zijn van de partij, evenals de Amerikaane antidrugstsaar Barry McCaffrey en de Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden. Volgens een woordvoerder van Clinton is deze colonne van hoogwaardigheidsbekleders ,,een signaal aan het Colombiaanse volk dat alle partijen in Amerika de nieuwe politiek tegenover Colombia steunen, en dat deze ook onder de volgende president door zal gaan''. De hulp bestaat onder andere uit 80 helikopters en de training van drie speciale bataljons van elk duizend man.

Clinton herhaalde gisteren in een toespraak voor de Colombiaanse radio dat de VS ,,geen militair doel'' hebben in Colombia. Volgens hem is het offensief in Zuid-Colombia noodzakelijk om de vijftigduizend hectare cocaplanten uit te roeien, cocaplanten waar vele duizenden kleine boeren van leven. Colombiaanse legerfunctionarissen geven toe dat dat doel synoniem is aan oorlog. Sinds jaren biedt de linkse guerrillabeweging de boeren `bescherming' tegen verdelging van hun gewassen door het leger. In ruil daarvoor int zij ,,revolutionaire belasting'' van de boeren waarmee weer wapens worden gekocht. Volgens Clinton vormt deze cirkel nu een bedreiging van de Amerikaanse 'nationale veiligheid'.

De nieuwe Amerikaanse bemoeienis laat het continent niet onberoerd. Een dag nadat Clinton in Cartagena de broederlijke arm om de schouders van de Colombiaanse regering slaat, arriveren in de Braziliaanse hoofdstad alle verontruste presidenten van Zuid-Amerika. Morgen wordt in Brasilia een nu al door de Brazilianen als ,,historisch" bestempelde, eerste ontmoeting van Zuid-Amerikaanse staatshoofden gehouden. De officiële bedoeling is om, uiteraard voorzichtig als egeltjes, naar verdere integratie van het subcontinent te streven. Maar de hoofden van de presidenten staan, volgens hoge Braziliaanse functionarissen, meer naar de Amerikaanse bemoeienis met Colombia dan naar het officiële programma.

Vandaag al hebben de Braziliaanse president Cardoso en zijn Venezolaanse ambtgenoot Chavez een tête-à-tête over de door hen gevreesde ,,destabilisatie'' van de regio door het Amerikaanse initiatief. Beide presidenten hebben – voor Latijns-Amerikaanse begrippen `harde' – kritiek op de VS. Brazilië zei openlijk ,,geen enkele politiek te steunen die niet gericht is op vrede in Colombia''. Eerder al zei Brazilië nee toen minister Albright vroeg de Braziliaanse vliegvelden te mogen gebruiken voor de nieuwe militaire operaties in Colombia. Ook de Venezolanen keren zich fel tegen Amerikaanse militaire inmenging in de regio en zijn mordicus tegen militaire vluchten van de Amerikanen in hun luchtruim.

De populistische president Chavez hoopt de leuze 'Zuid-Amerika voor de Zuid-Amerikanen' tot hoofdthema van de conferentie te maken. Daarmee geeft hij trouwens meteen aan dat gedeelde ongerustheid niet per se eenheid brengt: de Braziliaanse gastheren lijken de bijeenkomst juist te zien als platform voor de opkomst van Brazilië als leidende natie in de regio – zij het héél voorzichtig om de gevoelens van de aloude concurrent Argentinië niet te kwetsen.

Ook de meer pro-Amerikaanse regeringen van Peru en Ecuador houden hun hart vast. Officieel gaven beide landen hun goedkeuring aan de Amerikaanse plannen in Colombia, maar de kritiek is niet van de lucht. Net als Brazilië en Venezuela grenzen ook Peru en Ecuador aan Colombia. Brazilië trekt nu al duizenden militairen samen langs de grens met Colombia om een muur op te trekken tegen de verwachte fall out van guerrillastrijders en boertjes die vluchten voor het Amerikaans-Colombiaanse offensief. Ook Ecuador kan een grote golf Colombiaanse vluchtelingen te wachten staan. Voor de opvang daarvan hebben de Amerikanen alvast 15 miljoen dollar beloofd. Maar volgens de Ecuadoriaanse president Noboa gaat het probleem veel verder dan vluchtelingen alleen.

Net als Brazilië vrezen Ecuador en Peru dat tienduizenden uitwijkende kleine cocaboeren bij hen opnieuw zullen beginnen. Zowel de Ecuadoriaanse als de Peruaanse president wijst op het principe van de communicerende vaten in de drugsteelt: toen hun landen succesvol de cocavelden begonnen te vernietigen, verplaatste de productie zich naar Colombia. De presidenten vrezen nu een pendelbeweging terug, met de linkse guerrillastrijders en de rechtse paramilitairen van Colombia als `extra' erbij. ,,Ik vrees een internationale escalatie van de gevechten in Colombia'', zei ook de grootste pro-Amerikaanse diehard van de regio, president Fujimori van Peru. ,,De guerrillastrijd zal zich op onze grondgebieden terugtrekken.''

Of de historische ,,reünie van Zuid-Amerikaanse presidenten'', zoals de Brazilianen het noemen, leidt tot een beetje meer integratie van Latijns Amerika, is twijfelachtig. Maar het nieuwe optreden van de VS, inclusief het triomfantelijke bezoek vandaag van Clinton aan Colombia, heeft op zijn minst kwaad bloed gezet in de regio. Daarmee is het in elk geval wel een stuk makkelijker geworden om hun ,,gemeenschappelijke Zuid-Amerikaanse identiteit'' te formuleren.

    • Marjon van Royen
    • Frank Vermeulen