Muziekstrijd in Italië

Het is een oud grapje met een serieuze ondertoon: Italianen zijn te individualistisch om samen in een orkest te spelen. Als tenor in de schijnwerpers zijn ze bravissimo. Maar met de strijkers samen een crescendo spelen, met de blazers één harmonieus geluidsmozaïek produceren? Vergeet het maar.

Dit beeld komt terug in de discussie over de kwaliteit van de Italiaanse orkesten. Dirigent Riccardo Muti roept al jaren dat het met de Italiaanse muziek de verkeerde kant op gaat. Dat wordt meestal beleefd genegeerd. Maar nu de New York Times in een paar bijzinnen heeft geschreven dat Italië geen symfoniecultuur heeft, verschijnen er allerlei artikelen om de eer te verdedigen. Het Amerikaanse artikel was een opgelucht commentaar op het bedankje van Muti om de New York Philharmonic te gaan leiden. Een orkest heeft niets aan een dirigent die er maar twee maanden per jaar kan zijn, schreef muziekcriticus Bernard Holland. Een van de gewraakte passages luidt: ,,...de orkestkwaliteit in het grootste deel van Italië loopt van middelmatig tot slecht''.

Roberto Abbado, een familielid van de beroemdere dirigent Claudio en ook in het vak, zegt tegen het weekblad Panorama dat veel Italiaanse dirigenten werk zoeken in het buitenland omdat er weinig goede orkesten in Italië zijn. Andere critici constateren dat de conservatoria slecht functioneren en musici opleiden voor een solo-carrière in plaats voor het samen spelen in een ensemble of in een orkest.

De muziekcriticus van het financiële dagblad Il Sole 24 Ore vindt de kritiek overtrokken. Hij constateert wel dat er de afgelopen jaren veel orkesten zijn verdwenen. Met name de bezuinigingen bij de staatsomroep Rai hebben veel werkgelegenheid gekost. Vroeger had de Rai in een aantal grote steden een eigen orkest. Daar is nu één symfonisch orkest van overgebleven. Verder moet Italië het doen met het orkest van de Scala in Milaan en dat van Santa Cecilia in Rome. Dirigenten als Muti en Chailly hebben geen problemen om werk te vinden. Maar dat lijkt de regel te bevestigen: als solisten redden de Italianen het uitstekend, samen een stuk minder.

    • Marc Leijendekker