Gênant voyeurisme bij een moeizaam bereikte extase

In trance raken, hoe doe je dat? Bij voodoo-rituelen kronkelt men spastisch over de vloer, bij house-concerten bonkt men vervaarlijk met het hoofd en Turkse derwisjen draaien eindeloos pirouetten, zoals heel Nederland inmiddels weet.

De leden van de Confrérie Al-Shusthari, afkomstig uit de Marokkaanse havenstad Tanger, te gast op het Festival Oude Muziek hebben weer een ander recept om helemaal van de wereld te raken. Ze wippen schokschouderend recht op en neer en stoten daarbij ritmisch met hun adem. Het geluid doet denken aan dat van een handzaag die, hè-oh, hè-oh, langzaam maar zeker door een dikke plank gaat. Het plaatje erbij is dat van een handvol mannen dat met gesloten ogen zwetend haakt naar wat in het programmablad de `Goddelijke Aanwezigheid' wordt genoemd. Vooral de oudere man die de springdans leidt, kost dit zichtbaar zoveel energie dat je hem graag een trampoline zou gunnen.

Op de foto staan er zestien, het programmablad noemt er twaalf en op het podium staan er tien, helemaal in het wit gekleed, van hun hoofddoek tot hun sokken. Pas door langer naar ze te kijken en luisteren ontdek je dat er een hiërarchie heerst in deze soefistische broederschap. Er zijn een paar leden die kunnen zingen en/of spelen, bijvoorbeeld op de Arabische luit. Voor de andere resteert de koorzang en aan het eind het zware werk. Omdat in trance raken geen kleinigheid is gaat het wippen heel lang door, zonder dat er iets verandert. Dat je als toeschouwer toch blijven zitten heeft als reden dat je wilt weten hoe het afloopt. Zakken ze van vermoeidheid in elkaar of maakt er iemand voordien een eind aan?

Trance-rituelen uit de Derde wereld hebben al iets voyeuristisch als je ze `op locatie' beleeft. Wat heb je als eerzaam burger in godsnaam te maken met de extase van vreemde mensen? Maar ze worden nog wat dubieuzer als ze uit hun context gelicht op een westers kunstpodium worden vertoond.

Hoe moeilijk de twee werelden zijn te combineren bleek tijdens de pauze. In de Pauwstraat waar het publiek een luchtje stond te scheppen verschenen plotsklaps brandweerauto's. Het wierookvat dat op het podium stond om de plechtigheid in geur te dompelen had het gloednieuwe brandalarm in werking gezet. De kaarsjes die na de pauze op het podium verschenen werden om die reden maar niet aangestoken. De moraal is duidelijk: hoe vurig zo'n exotische reli-show ook moge lijken; hij mag niet zo aanstekelijk worden dat het leidt tot een uitslaande brand.

Concert: Confrérie Al-Shushtari in de serie Kruispunt Gibraltar op het Festival Oude Muziek: . Gehoord: 26/8 RASA, Utrecht. Herhaling: 28/8. In mei 2001 komt de groep terug voor een tournee.

    • Frans van Leeuwen