Beelden detoneren in barok plezierbos Oude Warande

Op zonnige dagen wordt de Oude Warande, een park net buiten Tilburg, overspoeld door dagjesmensen. Er wordt gepicknickt op de grasvelden, honden nemen een duik in de vennetjes en kinderen leren fietsen op de rechte paden die het park doorkruisen. Het is moeilijk voor te stellen dat ditzelfde terrein drie eeuwen geleden als adellijk lustbos diende. Toen werd er naar hartelust gejaagd en vormden de tuinen het decor voor uitzinnige feesten en overdadige banketten. Momenteel herbergt het park de tentoonstelling Lustwaranda/Pleasure-garden.

De Duitse prins Wilhelm VIII liet de Oude Warande in 1712 aanleggen als een barok sterrenbos. Naar voorbeeld van het beroemde Petit Bosquet in Versailles kreeg het bos in Tilburg een symmetrische plattegrond van vier kwadranten, met daarin padenstelsels in de vorm van een cirkel, een vierkant, een achthoek en een ruit. Maar na het vertrek van de prins raakte het geometrische labyrint van paden overwoekerd en groeiden de illusionistische doorkijkjes dicht.

Sinds 1989 werkt de gemeente Tilburg, de huidige eigenaar van de Warande, aan een restauratie van het oorspronkelijke grondplan. Naar aanleiding van die opknapbeurt kwam de Bredase kunststichting Fundament op het idee het barokke bos te verrijken met hedendaagse kunstwerken. Voor Lustwarande / Pleasuregarden werden negentien kunstenaars uitgenodigd het bos aan te kleden in de traditie van de barokke tuinkunst. Samenstellers Chris Driessen en Marianne Brouwer noemen hun project `een tijdelijke voltooiing van het plezierbos'. In werkelijkheid zal de Oude Warande pas in 2025 volledig in oude luister hersteld zijn.

Wat op papier – mede door de indrukwekkende lijst met gerenommeerde kunstenaars als Louise Bourgeois, Michelangelo Pistoletto en Jan Fabre – een prachtig plan lijkt, valt in werkelijkheid tegen. De meeste bijdragen aan Lustwarande zijn geen verrijking voor het park, maar detoneren juist bij de idyllische omgeving. De blauwe roestvrijstalen kubus die de Oostenrijkse kunstenaar Franz West op de oever van een lieflijk watertje neerplantte, lijkt nog het meeste op een verdwaalde bouwkeet. En ook de oranje geschilderde houten sculptuur van Ojars Petersons uit Letland ligt als een log gevaarte tussen de ranke sparren. Hij heeft in ieder geval nog getracht zijn bouwwerk, een soort kruising tussen een reusachtige blaasbalg en een ontluikende bloem, van barokke ornamentiek te voorzien.

Andere kunstwerken zijn juist zo onopvallend dat je ze alleen met behulp van de plattegrond en het bijbehorende tekstboekje kunt vinden. Daarin lees je bijvoorbeeld dat de vele houten bankjes die door het bos verspreid staan, door de Britse kunstenaar Ben Cain zijn neergezet. De bankjes zouden twee cirkels moeten vormen, verwijzend naar de barokke geometrie van het park, maar daar is door de dichte begroeiing niets van te zien. In hetzelfde tekstboekje lees je dat het kunstwerk Omgeving van de Belg Honoré d'O een hallucinerende ervaring zou moeten opwekken. Aangekomen op de bewuste plek tref je echter alleen een pietluttig boompje aan dat langzaam om zijn as draait.

Slechts enkele kunstenaars weten met hun bijdrage de mentaliteit van de barokkunst te benaderen. Irene Fortuyn treft de juiste toon met haar weelderige kussens, waarop met bloemen en vetplanten barokke motieven zijn aangebracht. Berlinde De Bruyckere uit België zorgt voor spektakel met haar levensechte afgietsel van een Brabants trekpaard, dat theatraal aan zijn achterbenen in een boom hangt. Het is zo'n absurd beeld dat je een paar keer met je ogen moet knipperen om te geloven wat je ziet. Dat geldt ook voor het werk The red pile van het Duitse duo Winter & Hörbelt, dat mysterieus rood licht laat schijnen vanuit een aardedonker dennenbos. Wat van een afstand nog een UFO of een kampvuur lijkt, is in werkelijkheid een toren van oplichtende remlichten.

Het werk dat verreweg het meest tot de verbeelding spreekt, is White Noise van de Koreaanse Lee Bul. Zij laat op verschillende plaatsen in het bos geluidsfragmenten horen, afkomstig uit films die zich afspelen in tuinen, parken en labyrinten. Het gefluit van vogels mengt zich met het omgevingsgeluid. Je vangt flarden van gesprekken op en weet soms niet of ze echt zijn of geacteerd. Je hoort een geaffecteerd pratende heer en het gelach van deftige dames. En even waan je je terug in de tijd, toen de kaarsrechte lanen van de Oude Warande bevolkt werden door vrouwen met hoepelrokken en mannen met pruiken.

Tentoonstelling: Lustwarande/Pleasure-garden. T/m 15 oktober in De Oude Warande, Warandelaan (achter de Katholieke Universiteit Brabant), Tilburg. Dagelijks 11u-17u30. Plattegrond: ƒ7,50. Informatie: Stichting Fundament, tel. 076-5227168.

    • Sandra Smallenburg