GM-LACTOCOCCEN MET IL-10 VERLICHTEN DARMONTSTEKINGEN

Bacteriën van de stam Lactococcus lactis die door genetische manipulatie de muizenvorm van de onstekingsremmer IL-10 produceren verminderen bij muizen met chronische darmontstekingen de ziekteverschijnselen met de helft. De muizen, waarin de darmontstekingen chemisch of met genetische manipulatie waren opgewekt, kregen de Lactococcusbacteriën met hun drinkwater binnen.

Ernstige chronische darmontstekingen, zoals de ziekte van Crohn en colitis ulcerosa, kunnen bij mensen alleen worden onderdrukt door het slikken van afweersysteemonderdrukkende medicijnen, zoals prednison. Dat gaat gepaard met ernstige bijwerkingen zoals botontkalking, een opgezet gelaat en een vergrote kans op infecties. Het risico is steeds aanwezig dat de ontsteking toch uit de hand loopt, waarna het stuk ontstoken darm operatief verwijderd moet worden. Ook kan zich in het jarenlang ontstoken darmgedeelte kanker ontwikkelen.

Een therapie waarvan het effect bij proefdieren is aangetoond, is behandeling met interleukine-10. Interleukine-10 is een cytokine. Cytokinen zijn lichaamseigen boodschappermoleculen die ontstekingsreacties versterken of remmen. Alle mensen (maar ook alle dieren met ongeveer hetzelfde afweersysteem als de mens) maken als het nodig is interleukine-10 om een eenmaal begonnen ontstekingsreactie niet steeds te laten voortduren. Interleukine-10 (IL-10) stopt de uitscheiding van ontstekingsbevorderende cytokinen door geactiveerde afweercellen.

In de proefdierexperimenten met IL-10 bij chronische darmontstekingen die tot nu toe in de wetenschappelijke literatuur zijn verschenen werd het eiwit in de bloedbaan of de buikholte ingespoten. Het kwam daardoor op meer plaatsen dan in de darm terecht waardoor het hele afweersysteem werd beïnvloed. IL-10 en andere cytokinen werken het best als ze alleen daar terechtkomen waar ze nodig zijn.

Onderzoekers van de universiteit van Gent en het Flanders Interuniversity Institute of Biotechnology in Gent hebben daarom IL-10-producerende Lactococsussen gemaakt (Science, 25 aug). Lactococcus lactis is een zuurbestendige bacterie die een verblijf in de maag redelijk overleeft en daarna, in de darm nog IL-10 produceert voor hij te gronde gaat. Het ontstekingsremmende cytokine komt precies daar terecht waar het moet zijn.

Lactococcus lactis is een melksuikerverterende bacterie die veel wordt gebruikt bij de kaasbereiding. Het organisme maakt deel uit van het menselijke voedselpakket en kan veilig worden gegeten. Lactococcus vestigt zich in de darm niet blijvend tussen van de miljarden darmbacteriën die daar leven. In principe kan het experiment dan ook veilig van muis naar mens worden verplaatst, maar dan uitgevoerd met Lactococcusbacteriën die menselijk IL-10 produceren.

Het muizen-IL-10 dat de genetisch gemanipuleerde Lactococcus maakte was even effectief als een 10.000 keer hogere concentratie IL-10 dat ter bestrijding van darmontstekingen in de buikholte wordt gespoten. Maar een hogere dosis Lactococcen verbeterde het genezingspercentage van 50% niet verder. De Vlaamse onderzoekers denken dat er nog meer therapeutische eiwitten zijn die genetisch gemanipuleerde Lactoccussen op deze manier veilig in de darmen kunnen produceren.

    • Wim Köhler