Geesten bezoeken elite Brazilië dagelijks

Steeds meer Braziliaanse politici en ondernemers nemen voor hun beslissingen contact op met het Hogere. Het land telt inmiddels meer dan 10.000 spiritistische tempels. `De energie van die boom houdt de inbrekers weg.'

Als men de Braziliaanse bestseller-auteur Chico Xavier moet geloven is het in de hemel boven Rio een drukte van jewelste. Want daar, ergens rond het beroemde Christusbeeld op de Corcovado-berg, verzamelen zich de geesten van de overleden Brazilianen. Veel Brazilianen geloven dat de zielen daar samenleven in een spirituele kolonie die de vorm van een ster heeft. Niet chaotisch door elkaar, zoals de levenden in de sloppenwijken eronder. Nee, volgens Chico Xavier is de hemel boven Rio een nette en geordende geesten-samenleving. Er zijn ziekenhuizen, scholen, ministers, en ook een president. Er is zelfs – hoe kan het anders in Brazilië – een uitgebreide bureaucratie met formulieren, stempels en aanvragen in drievoud. Wachtend in rijen brengen de geesten er hun tijd door, totdat ze beneden een geschikt mens vinden om in te reïncareren.

,,We komen net zo lang terug op aarde tot al onze zonden zijn afbetaald'', zegt Antônio Rocha (48), een man met een keurig geknipt baardje en een groot kantoor vol secretaresses. Rocha is topambtenaar bij de deelstaat Rio, en verdient een topsalaris, 20.000 gulden per maand. Net als de meeste Brazilianen van de elite, is ook Rocha een spiritist, en volgeling van Xavier.

In elke boekwinkel liggen Xavier's werken hoog opgetast. Boeken over de spiritisme, die trouwens niet door hemzelf zijn geschreven, maar die zijn `ingegeven door geesten'. Ook op het bureau van Rocha schuilt het Hogere. Bovenop een stapel ligt een cursusboek voor de workshop `Regressie naar vorige levens: technieken en oefeningen'. Kosten: 1.000 dollar. Duur: drie dagen. ,,Natuurlijk neem ik voor moeilijke beslissingen contact op met zielen'', zegt Rocha, alsof het om een adviesbureau gaat. Meestal consulteert hij de geest van zijn vader, een overleden kolonel uit het Braziliaanse leger. Ook zijn vader was spiritist: al in 1944 werd hij lid van de vereniging `Kruistocht Spiritistische Militairen'. Volgens Rocha zweeft de oud-militair nog steeds boven Rio, omdat hij nog niet is gereïncarneerd. ,,En als uw vader straks incarneert'', wil ik weten ,,moet die persoon dan boeten voor de misdaden van de militaire dictatuur?'' Dat blijkt te simpel gezien. ,,Uiteindelijk gaat het om een uitgebalanceerd karma'', antwoordt Rocha.

Officieel is Brazilië nog steeds het grootste katholieke land ter wereld. Toch heeft het Vaticaan er nooit wortel geschoten. De eerste bisschop die door Rome is gestuurd, werd door de indianen opgegeten. De Portugese veroveraars ook waren minder fanatiek dan hun Spaanse collega's. Priesters konden er openlijk met vrouwen samenleven. Hun rol in de patriarchale slavenmaatschappij was volkomen ondergeschikt aan de (bijgelovige) plantagehouders.

Niet de priesters uit Rome, maar de slaven uit Afrika brachten de regiliositeit in Brazilië. Voorouderverering en meergoderij overleefden de gedwongen overtocht. Om de plantagehouder gerust te stellen tuigden de slaven hun orixas op met de kenmerken van katholieke heiligen. Maar de kern van de Afrikaanse godsdiensten bleef bewaard: meergoderij en rituelen waarbij geesten tijdelijk `bezit' van iemand nemen.

Op de geïsoleerde plantages ondergingen de kinderen van de slavenhouder de invloed van diens Afrikaanse `bezit': minnen en huisslavinnen goten de Afrikaanse cultuur er met de moedermelk in. Zíj vertelden de bedverhaaltjes, maakten de liefdesdrankjes, en genazen ziektes met toverspreuken. De geesten en tovenaars die de wereld van de slaven bevolkten, drongen ongemerkt die van de blanken binnen. De slaven moesten hun rituelen houden in het bos, ver van de plantage. Officiëel zijn de Afro-Braziliaanse godsdiensten tot ver in de twintigste eeuw verboden gebleven. Toch hebben Candomblé en Macumba altijd de blanke bovenlaag getrokken. De aanwezigheid van de blanken bij zwarte rituelen brak ook de ergste repressie.

,,Spiritisme is voor gealfabetiseerde mensen'', zegt Antônio Rocha. Volgens de ambtenaar is spiritisme dan ook geen godsdienst maar een `wetenschap': ,,De Fransman Kardec heeft dat al meer dan eeuw geleden aangetoond. Het gaat om studie en nog eens studie.'' Zo kreeg de de Braziliaanse elite begin deze eeuw zijn eígen geesten-godsdienst. Een jonge Franse pedagoog raakte bezeten door de geest van een oude druïde. Hij noemde zich Allan Kardec, en – gedicteerd door de geest van druïde – schreef hij een aantal boeken over het `nieuwe spiritisme'. In Frankrijk sloeg de nieuwe Panoramix niet aan, maar in Brazilië werden Kardec's boeken verslonden. In besloten kringen bestudeerde de elite de theorieën over kosmisch reizen zonder lichaam, pijn als gevolg van misdaden in vorige levens, en homoseksualiteit als gevolg van aanpassingsproblemen van de gereïncarneerde ziel in het lichaam van een ander geslacht.

Heeft de oude druïde in Frankrijk niet meer dan 150 volgelingen, in Brazilië zijn er inmiddels 10.000 spiritistische tempels. ,,Vroeger was ik een overtuigd materialist'', zegt dokter Ronaldo Gazolla. Nu is hij voorzitter van een spiritistische tempel. Als wethouder Volksgezondheid van Rio bestuurt hij 16 ziekenhuizen, 110 gezondheidscentra en werken 30.000 ambtenaren voor hem.

Minstens één keer per week heft Gazolla de handen naar het heelal om `positieve energie' over de zieken van Rio af te roepen. ,,Het heeft een uitermate helende werking'', meent de wethouder. Evenals de minister van Gezondheid van Brazilië wordt hij bijna dagelijks door geesten bezocht.

Ook Herbert Steinberg, eigenaar van één van de grootste bedrijfsadviesbureau's van Brazilië, laat zich influisteren door geesten. ,,In het spiritisme heb ik de antwoorden gevonden die ik zocht. Het is een logische theorie die me overtuigt'', zegt de econoom. Bewijzen heeft hij niet nodig: ,,De sterren van iemand, en de gelijktijdigheid van bepaalde gebeurtenissen zijn genoeg aanwijzing dat er meer bestaat dan we zien.''

Honderdzeventig spiritistische uitgevers, met tweehonderdvijftig nieuwe titels per jaar en zes miljoen verkochte exemplaren. Nergens ter wereld zijn zoveel spiritisten als in Brazilië. En dat terwijl de mensen die het spiritisme aanhangen tot een zeer kleine elite behoren. De helft van de bevolking verdient niet meer dan 150 gulden per maand, terwijl de gemiddelde spiritist een inkomen heeft van boven de 2.000 gulden per maand. Het spiritisme preekt `goed doen' en `rechtvaardigheid'. Wat is het advies van Antônio Rocha over de toenemende criminaliteit? ,,Zorg dat je een goede verhouding met de boom in je tuin onderhoudt. De energie van die boom houdt de inbrekers weg.''