Beschermd beleggen neemt grote vlucht

In het jargon heten ze `structured products': beleggingsproducten waarvan de inleg beschermd wordt met opties. Garant- en clickfondsen dus.

De omvang van het markt- segment groeide in anderhalf jaar van vierenhalf naar zeven miljard gulden.

,,Het is een beetje eigenaardig, die groeitrend in structured products'', zegt Toon Roodbergen. Hij werkt bij Fortis Investments Management in Utrecht, waar dit soort fondsconcepten worden ontwikkeld. ,,De mensen zijn de laatste vijf jaar veel meer gaan beleggen en weten ook meer over aandelen dan voorheen. Toch kiezen ze steeds vaker voor producten die oorspronkelijk bedacht waren voor mensen die van beleggen helemaal geen kaas hebben gegeten.'' Bij Fortis blijkt dat uit het feit dat het groeitempo van structured products duidelijk hoger ligt dan van de klassieke beleggingsfondsen.

Ook René de Wolf, portefeuillemanager Special Products bij de Robeco Groep, ziet gestructureerde producten snel marktaandeel winnen: ,,Sinds begin 1999 is volgens onze schatting de totale markt van beleggingsproducten voor particulieren waarbij derivaten (afgeleide financiële producten, zoals opties) worden gebruikt, toegenomen van vierenhalf naar zeven miljard gulden.'' De Wolf schat dat de Robeco Groep ongeveer de helft van dat bedrag voor zijn rekening neemt. ,,En in het afgelopen jaar viel 60 procent van al onze nieuwe producten onder de noemer structured products.''

De trend is opmerkelijk. Je zou denken dat een beginnende belegger eerst een teen in het water van de aandelenmarkten steekt via een veilig click- of garantfonds, maar later toch zelf het heft in handen wil nemen. Wie eenmaal vertrouwd is geraakt met de beurspagina's, risico's heeft leren inschatten en zelf visies ontwikkelt over individuele bedrijven, moet toch minder behoefte hebben aan een kant-en-klaar verpakt beleggingsproduct.

Roodbergen: ,,Meer beleggingservaring hoeft niet te leiden tot actiever en agressiever beleggen. Ik denk dat heel wat mensen in de afgelopen jaren hebben geprobeerd met een zelf samengestelde portefeuille rendementen te halen die beter zijn dan het beursgemiddelde, maar gefrustreerd hebben vastgesteld dat dat niet is gelukt. De les daarvan kan zijn dat je uiteindelijk op een beschermd beleggingsproduct overstapt.''

Misschien heeft het er ook mee te maken dat een nieuwe generatie van gestructureerde producten op de markt is gekomen. Met nieuwe generatie wordt bedoeld dat het aanbod is verbeterd in de zin dat de keuzemogelijkheden zo enorm zijn toegenomen. Er is voor elk wat wils. Er is bijvoorbeeld veel meer keuze in de onderliggende portefeuilles. Behalve in een mandje met AEX-aandelen kun je nu ook beschermd beleggen in Europese aandelen, Amerikaanse of in een wereldwijde portefeuille. Verder zijn er meer zogenoemde continu-clickfondsen die elke maand een eventueel nieuw koersrecord vastzetten, en fondsen met onbeperkte looptijd. Bovendien kun je bij diverse aanbieders kiezen uit de mate van bescherming. Zo lanceerde ING Bank onlangs zijn Protected Mix Funds, een serie fondsen met als onderliggende portefeuille een mix van Europese aandelen en Europese obligaties maar met de keuze om de waarde van de inleg voor 70, 80 of 90 procent te beschermen. Omdat mixfondsen van nature al voor risicomijders bestemd zijn zullen beschermde mixfondsen vooral bedoeld zijn als een soort spaarbankboekje met een vijfde versnelling.

Maar er zijn ook fondsen die in principe volop in aandelen beleggen maar tegelijkertijd eerder geboekte koerswinsten veiligstellen, zoals het RG Garantfund. In dit voorbeeld is de portefeuille van het wereldaandelenfonds Robeco de onderliggende waarde. Dat kan wel degelijk ook interessant zijn voor de iets agressievere belegger.

Is er eigenlijk iets tegen structured products? `Tegen' is een groot woord, maar er zijn natuurlijk wel nadelen. Die zitten in hoofdzaak in per saldo mindere groeipotentieel – en in de beperkte doorzichtigheid.

Om met dat laatste te beginnen: de transparantie van garant- en clickfondsen is minder groot dan van een gewoon, `plain vanilla' aandelenfonds. In het klassieke concept heb je immers niet anders dan een pot met geld die in diverse aandelen belegd is. Als je weet wat er in de portefeuille zit, kun je de intrinsieke waarde van het aandeel zo uitrekenen. De portefeuille van een structured product is vele malen ingewikkelder. Globaal zijn er twee manieren om een structured product te maken. De eerste houdt in dat je een portefeuille samenstelt die in hoofdzaak bestaat uit echte aandelen, bijvoorbeeld het mandje AEX-fondsen, terwijl een klein deel van de inleg in putopties op de AEX-index wordt belegd. Die zorgen dat die inleg, of de inleg plus een stuk koerswinst, tegen koersdalingen beschermd wordt.

De tweede aanpak werkt heel anders. Daar wordt de bulk van het fondsvermogen gewoon in veilige deposito's of obligaties belegd, terwijl met een paar procent van het kapitaal call-opties worden gekocht. Die zorgen ervoor dat, als de index die het fonds volgt stijgt, de portefeuille mee omhoog gaat. Als de koersen dalen, worden de opties waardeloos, maar het bedrag dat op deposito staat, blijft intact.

Nu is dit een sterk versimpelde weergave van de werkwijze. In werkelijkheid zijn structured products zeer complex. Natuurlijk staan de aanbieders van deze fondsen – banken, verzekeraars en vermogensbeheerders – borg voor nakoming van de verplichtingen, maar gevoelsmatig stopt de belegger zijn geld toch in een zwarte doos.

Het tweede `nadeel' zit in het rendement. Wie zekerheid wenst, levert daarvoor winstkansen in. Voor opties moeten premies worden betaald en die komen ten laste van het rendement. Als een structured product bovendien verkocht wordt in één pakket met een hypotheek of een pensioenverzekering zijn de beide nadelen nog sterker. Dan verliest de klant helemaal zicht op wat er aan de strijkstok van de aanbieder blijft hangen.

Maar het zijn juist deze producten die het snelst in populariteit toenemen. Kennelijk is dit waar de consument behoefte aan heeft. Het is net als in de supermarkt, waar het aanbod in kant-en-klare maaltijden geweldig toeneemt. Het is duurder en minder spannend dan zelf koken, maar ó zo makkelijk.

    • Bert Bakker