Nigeria Amerika's nieuwe hoop

Morgen bezoekt de Amerikaanse president Clinton Nigeria. De voormalige paria is volgens hem een voorbeeld voor Afrika geworden.

Het laatste bezoek van president Clinton aan Afrika was een `democracy tour' in 1998 langs zes landen die volgens hem symbool waren voor de ,,democratische renaissance van Afrika''. Over Nigeria vloog hij nadrukkelijk heen, om te protesteren tegen het militaire regime van generaal Abacha. Dit weekeinde is Clinton opnieuw op bezoek in Afrika. Nu is Nigeria zijn belangrijkste reisdoel, sterker nog: Nigeria is Amerika's hoop in Afrika geworden.

Vijftien maanden geleden werd Olusegun Obasanjo gekozen tot president van het nieuwe democratische Nigeria. Volgens Clintons veiligheidsadviseur Sandy Berger gaat het om ,,de belangrijkste democratische overgang in Afrika sinds het ineenstorten van de apartheid''. Hij sprak deze week van een ,,alles of niets-overgang'' die beslissend zal zijn voor de kansen van niet alleen Nigeria, maar van heel West-Afrika op voorspoed en vrede. Clinton gaat dan langs om te ,,onderstrepen welke mogelijkheden zijn geopend nu Nigeria is veranderd van paria in partner'', aldus Berger.

De Amerikaanse hulp aan Nigeria is in het afgelopen jaar flink gestegen: van 7 miljoen naar 108 miljoen dollar. Nigeria is met 110 miljoen inwoners niet alleen de volkrijkste staat van Afrika, maar ook de economische en militaire grootmacht van West-Afrika. Acht procent van de Amerikaanse olie-import komt uit Nigeria, de zesde olie-exporteur ter wereld. Clinton zal Obasanjo morgen onder meer voorstellen doen voor de modernisering van de olieproductie in het zuiden van Nigeria.

Hoge verwachtingen koesteren de Verenigde Staten van Nigeria's militaire rol in Afrika. Niet toevallig kwamen juist deze week de eerste veertien eenheden van Amerikaanse elitetroepen aan in Lagos. Ze zijn de voorbode van een paar honderd VS-militairen die 4.000 Nigeriaanse soldaten gaan trainen voor militaire vredesmissies in Afrika – die de VS zelf niet meer durven te ondernemen sinds in 1993 achttien lijkenzakken met Amerikaanse soldaten terugkwamen uit Somalië. Nigeria, maar ook Ghana en andere landen leveren maar al te graag troepen, als – bijvoorbeeld – de Verenigde Staten de kosten maar dragen. Dat geeft Clinton weer reden om dit weekeinde ook klachten aan de orde stellen over corruptie en machtsmisbruik van Nigeriaanse soldaten tijdens de missie van de Verenigde Naties in Sierra Leone.

Want Nigeria mag dan wel Amerika's hoop in Afrika zijn geworden, een modeldemocratie is het nog lang niet. Volgens Clintons veiligheidsadviseur Berger werkt president Obasanjo aan alles tegelijk en in de goede richting. Hij probeert het vertrouwen in de regering te herstellen, vecht tegen corruptie, probeert de grote etnische en religieuze diversiteit te beheersen en streeft ernaar de hele bevolking te laten meedelen in de nationale olie-opbrengsten.

Maar Obasanjo krijgt juist op al deze punten ook veel kritiek. De christelijke president wordt bijvoorbeeld slap optreden verweten tegen de recente instelling van de traditionele islamitische wetgeving in een zuidelijke en zeven noordelijke deelstaten. Christenen vluchten weg uit het noorden, critici vragen zich af wat nog het gewicht is van nationale wetgeving. In het olierijke zuiden zijn dit jaar honderden doden gevallen bij benzine-diefstallen door de arme bevolking, die er niets van gelooft dat de regering haar wil laten meeprofiteren van de olie-opbrengsten.

Clinton vermijdt de probleemgebieden in noord en zuid-Nigeria tijdens zijn tweedaagse bezoek. Hij bezoekt alleen de centraal gelegen hoofdstad Abuja: een nieuwe stad vol villa's en luxe voorzieningen, die sinds 1991 uit de grond is gestampt – met oliegeld – door de voormalige dictator generaal Abacha. Een zonnig decor voor een wereldleider die de Nigeriaanse president komt prijzen.

Helemaal ontsnappen aan Afrika's problemen zal Clinton evenwel niet. Maandag vliegt hij door naar de Tanzaniaanse stad Arusha, waar vredesoverleg plaatsvindt tussen Hutu's en Tutsi's die sinds zeven jaar met elkaar in oorlog zijn in Burundi. Bemiddelaar Nelson Mandela had Clinton uitgenodigd omdat hij maandag alle partijen achter zijn vredesvoorstel dacht te hebben. Maar dat zit er zeer waarschijnlijk niet in: zoals elke keer als in Burundi een vredesdeadline in zicht komt, namen de gewelddadigheden de afgelopen dagen alleen maar toe. Clinton gaat toch: ,,om steun te geven aan Mandela''.

    • René Moerland