Kuypers postume nederlaag

De synode van de Gereformeerde Kerken besloot dit voorjaar dat de theologische faculteit van de Vrije Universiteit per 1 april 2002 ophoudt predikantsopleiding te zijn. Dat besluit is het gevolg van de fusie tussen de Gereformeerde Kerken, de Nederlandse Hervormde Kerk en de Evangelisch Lutherse Kerk. Inkrimping van het aantal opleidingsplaatsen voor predikanten is nodig gezien de dalende vraag naar predikanten. Daarom besloten de drie kerken de zes predikantsopleidingen te reduceren tot drie: Leiden, Utrecht en Kampen. De twee hoofdstedelijke opleidingen en die in Groningen zijn afgevallen.

De gereformeerden wilden hun twee eigen opleidingen graag houden en stuurden daarom aan op een fusie van de theologische faculteit van de VU en de Theologische Universiteit Kampen. Maar de fusiebesprekingen liepen uiteindelijk op niets uit. De VU hield bezwaren tegen het voorgestelde onderwijs- en onderzoeksplan voor de nieuwe opleiding. Daarin zou te veel nadruk liggen op de klassieke vorming tot predikant en minder op een brede academische scholing. Daarmee tekende de VU haar kerkelijk vonnis. Kampen reageerde opgelucht. In 1999 meldden zich daar bijna geen nieuwe studenten meer aan wegens de dreigende sluiting. Maar voor het nieuwe jaar zijn er weer 25 nieuwe inschrijvingen, aldus studiecoördinator drs. G. Douma. ,,Nog niet helemaal het oude niveau (35 in 1998), want het duurt even voor je weer de loop in de winkel hebt, als er lange tijd `binnenkort gesloten' op de deur heeft gestaan.''

Het is niet de eerste keer dat Kampen en Amsterdam met elkaar botsen ten gevolge van een kerkfusie. Van de twee instituten heeft Kampen de oudste papieren. Zij heeft haar oorsprong in de Afscheiding van 1834. Toen scheidden orthodoxe gelovigen zich af van de vrijzinnig geworden Nederlandse Hervormde Kerk en stichtten de Christelijke Gereformeerde Kerk. In 1854 richtten deze afgescheidenen een eigen kerkelijke opleiding op in Kampen. Deze school stond onder kerkelijk toezicht en had het karakter van een seminarie.

In 1886 keerde opnieuw een deel der hervormden zich af van de vrijzinnige koers van hun kerk, dit maal onder leiding van Abraham Kuyper. Hoewel deze groepering zich niet wilde afscheiden (ze noemden zich dolerend, treurend), werd ze daar feitelijk toe gedwongen. Ze verenigden zich in de Nederduitsche Gereformeerde Kerken. Aan de in 1880 opgerichte Vrije Universiteit op gereformeerde grondslag te Amsterdam richtte Abraham Kuyper een theologische faculteit in, die niet onder rechtstreeks kerkelijk toezicht stond.

De dolerenden van 1886 openden vervolgens besprekingen met de christelijk-gereformeerde geestverwanten van 1834. In 1892 konden Abraham Kuyper namens de synode van de Nederduitsch gereformeerden en W.H. Gispen, voorzitter van de synode van de christelijke gereformeerden, elkaar de hand drukken. De fusie was een feit: vierhonderd Christelijke Gereformeerde Gemeenten (190.000 leden, 120 predikanten) en driehonderd Nederduitsch Gereformeerde Kerken (180.000 leden, 305 predikanten) sloten zich aaneen tot de Gereformeerde Kerken in Nederland.

Maar het nieuwe kerkgenootschap beschikte nu over twee predikantsopleidingen. Dat was een handicap voor de verdere eenwording. Een jaar na de fusie werd daarom een door de Kamper hoogleraar Herman Bavinck opgesteld rapport gepresenteerd om te komen tot eenheid van opleiding. Een definitieve keus voor Kampen of Amsterdam werd daarin nog uit de weg gegaan. Een poging op de synode van Arnhem in 1902 om de ene opleiding door te drukken sprong af op het verzet van de afgescheidenen. Bavinck zelf stapte over naar de VU, maar Kampen en de VU bleven tot op de huidige dag naast elkaar bestaan.

De VU lijkt nu, een eeuw later, alsnog de strijd tegen Kampen te verliezen. Het aantal aanmeldingen is dit jaar licht gedaald. Op 11 augustus stond de teller op 24 nieuwe theologiestudenten, van wie 11 de klassieke predikantsopleiding gaan volgen. Prof.dr. A. van Egmond, decaan van de faculteit, verwacht overigens dat die cijfers nog iets zullen stijgen. Amsterdam geeft bepaald niet op. Dat blijkt ook uit de recente transfers van twee prominente theologen naar de VU: de hervormde prof. A. van der Beek uit Leiden en dr. M. Brinkman uit Utrecht. Dankzij Kuyper kan trouwens geen kerk de VU dwingen de predikantsopleiding te sluiten. Maar de bijl ligt wel aan de wortel van Abraham Kuypers boom.