Krulstengels

De druivenstruik doet het. De erwtenplant ook. Net als de hop en de kamperfoelie. Allemaal maken ze ranken. Dat zijn hele dunne, snel groeiende krulstengeltjes. Het bijzondere van die ranken is, eerst groeien ze recht uit maar zodra ze iets raken gaan ze zich daar omheen krullen. Dat zie je bijvoorbeeld bij erwtenplanten die langs een houten stok op groeien. Of bij een druivenstruik die over een rek groeit. Zodra zo'n rank van de druif of de erwt contact maakt met het hout, begint hij in de rondte te groeien. De rank krult zich vijf, zes, zeven keer om de houten stok heen. Dat doen de erwt en de druif ter versteviging. Als het dan bijvoorbeeld hard begint te waaien, breekt hun zwakke stengel minder snel doormidden.

Maar, hoe kan het eigenlijk dat die rank zich om die houten stok cirkelt? Hoe kan zo'n stengel zijn groeirichting opeens veranderen? Dat heeft te maken met een stofje dat auxine heet. Zodra de rank de houten stok raakt, begint hij auxine te maken. Maar hij maakt niet overal evenveel van dit stofje. Aan de kant waar de rank de stok raakt, ontstaat weinig auxine. Aan de andere kant, de buitenkant, maakt de plant juist veel auxine.

Auxine verandert iets aan de cellen. Plantencellen zijn normaal omgeven door een soort dwangbuis, die is gemaakt van cellulose. Deze dwangbuis zorgt ervoor dat de cellen niet uit elkaar barsten. De cellen slurpen namelijk heel veel water op en als ze niet uitkijken knappen ze kapot. De dwangbuis verstevigt de cellen en zorgt ervoor dat ze niet teveel water opnemen. Onder invloed van auxine verdwijnt er een klein beetje cellulose. Als dat gebeurt, wordt de dwangbuis wat zwakker en kunnen de cellen iets meer uitzetten. Hoe meer auxine, hoe zwakker de dwangbuis, hoe meer de cellen uitzetten.

Omdat er aan de buitenkant van de rank meer auxine zit dan aan de binnenkant, verdwijnt er aan de buitenkant dus meer cellulose. De cellen daar zetten dus ook meer uit dan aan de binnenkant. Kortom, de buitenkant groeit sneller dan de binnenkant. Wat gebeurt er dan? De rank krult.

Auxine heeft ook nog een ander effect. Het stimuleert de cellen om zich te gaan delen. Hoe meer auxine, hoe sneller een cel zich deelt. Dus, aan de buitenkant van de rank delen de cel zich ook nog eens sneller. En ze zetten sneller uit. Dat is dubbel op.

Hetzelfde gebeurt als een plant in de schaduw staat en naar het licht toe wil groeien. Aan de donkere kant van de stengel ontstaat veel auxine, aan de lichte kant weinig. Dus, aan de donkere kant groeit hij sneller dan aan de lichte kant. De plant draait, en draait. Langzaam naar het licht toe.