VS riskeren vuile oorlog met steun Colombia

President Clinton gaf gisteren het groene licht voor het grootste militaire hulppakket uit de Latijns-Amerikaanse geschiedenis: 1,3 miljard dollar steun voor het Colombiaanse leger.

,,Uiteindelijk wordt het vrede, maar nu komt er oorlog'', zei het hoofd van de Colombiaanse strijdkrachten Fernando Tapias. Tevreden reageerde de Colombiaanse generaal op de goedkeuring door de Amerikaanse president Clinton van de grootste militaire operatie in Latijns Amerika die ooit door de VS is gefinancierd. ,,Dit is een keerpunt voor het Colombiaanse vredesproces'', zei Tapias over het zogenoemde Plan Colombia.

In juli tekende de president van de VS een wet waarin voor 1,3 miljard dollar aan wapens, helikopters en troepen aan Colombia wordt aangeboden. De schenking is bedoeld voor een grootscheeps offensief tegen de linkse guerrilla van de FARC in het zuiden van het land. Door Amerika getrainde bataljons moeten daar de guerrilla uitschakelen, zodat sproeivliegtuigen er later ongehinderd de cocaïnevelden kunnen vernietigen. Volgens de Amerikanen is de operatie nodig omdat de drugsteelt in Colombia een `bedreiging van de nationale veiligheid' van de VS vormt. Amerikaanse autoriteiten schatten dat negentig procent van de cocaïne in de VS afkomstig is uit Colombia. De linkse guerrilla in Colombia beschermt de drugsboeren en wordt mede gefinancierd door de narco-dollars.

Gisteren maakte Clinton definitief de weg vrij voor de donatie, die door veel waarnemers wordt gezien als een nieuwe escalatie in de al meer dan veertig jaar durende burgeroorlog van Colombia. Het Amerikaanse Congres had de militaire hulp gebonden aan een clausule over de mensenrechten. Het Colombiaanse leger heeft een van de slechtste reputaties ter wereld op dat gebied. Maar Clinton zei gisteren dat de Colombiaanse president Pastrana een `buitengewone inspanning' levert voor de mensenrechten, en hij daarom besloten heeft Colombia een uitzonderingsbehandeling te geven.

Groepen als Human Rights Watch en Amnesty International verzetten zich hevig tegen de beslissing van Clinton. Ze wijzen op de banden tussen het Colombiaanse leger en de paramilitairen – de rechtse doodseskaders die verantwoordelijk zijn voor meer dan zeventig procent van de doden in de burgeroorlog. ,,De paramilitaire tactiek is een fundamenteel onderdeel van de strategie van de krijgsmacht'', gaf de paramilitaire leider `Halcón' (Havik) dinsdag toe tegenover de Amerikaanse krant Miami Herald. De verslaggever was getuige van de onthoofding van een boer. ,,Ze hebben me vermoord omdat ik met de guerrilla samenwerk'', stond op het briefje dat de doodseskaders op zijn borst hadden gespeld.

Volgens de paramilitairen is moord op de `collaborerende bevolking' de enige manier om de linkse guerrilla te bestrijden. Halcón: ,,Er is geen gebied in Colombia dat niet zonder onze hulp is heroverd. Wij kunnen efficiënt opereren, omdat we ons niet aan de juridische beperkingen houden waaraan het leger gebonden is.'' Halcón zei ook `meer dan bereid' te zijn de nieuwe, door Amerika getrainde troepen met zijn `paramilitaire tactiek' te steunen.

Dit is de reden dat verschillende waarnemers in Amerika waarschuwen voor een `nieuw Vietnam'. Ze vrezen dat Amerika via het Plan Colombia betrokken raakt bij de vuile oorlog van de paramilitairen. De Amerikaanse hulp is vooral gericht op de strijd tegen de linkse guerrillagroep FARC. Maar ook de paramilitairen en zelfs het reguliere leger profiteren van de drugsopbrengsten. ,,Het zal een oorlog escaleren die toch niemand kan winnen'', stelt bijvoorbeeld ex-ambasadeur Robert E. White van het Center for International Policy in Washington. Volgens hem is het grote gebrek van het Plan dat het partij kiest voor één kant van het conflict. ,,We worden in een moeras gezogen waar we niet meer uitkomen'', aldus White.

Dat is ook dat reden dat de Europese Unie eind juli besloot niet aan het Plan Colombia mee te doen. De Europeanen vrezen dat de militaire kant van het door president Pastrana opgestelde `reddingsplan' slechts tot meer oorlog leidt, en niet tot vrede. Alleen Spanje steunt het plan. Maar tijdens de grote Colombia-conferentie in Madrid wist het de andere Europese lidstaten niet over de streep te trekken voor zelfs maar een voorlopige toezegging tot financiering.

Het zijn echter vooral de buurlanden van Colombia die met angst en beven kijken naar de nieuwe Amerikaanse inmenging. Nu al hebben de Amerikanen een deel van het budget uitgetrokken voor de opvang van vluchtelingen. De VS gaat uit van tienduizend vluchtelingen als gevolg van de door hen gefinancierde militaire operatie. Volgens de Colombiaanse ombudsman zal het een veelvoud daarvan zijn. Alleen al in buurland Ecuador worden 30- tot 40.000 vluchtelingen verwacht.

Dan is er de vrees dat ook het gewapende conflict zelf over de slecht bewaakte grenzen met omliggende landen heen borrelt. Peru, Venezuela en Brazilië hebben hun `diepe verontrusting' uitgesproken tijdens de promotiereis die Madeleine Albright onlangs voor het plan door de regio maakte. Alle landen sturen nu troepenversterkingen naar het grensgebied.

De vraag die gesteld wordt is of dit alles uiteindelijk oplevert wat de Amerikanen zich ten doel stellen: de vernietiging van de cocateelt in Colombia. ,,Als straks de militairen en de helikopters komen, moeten we hier weg'', zegt de oude cocaboer Victoriano Tocayo uit Colombia tegen het Braziliaanse dagblad O Globo. Tocayo zegt geen alternatief te hebben voor de cocateelt. ,,Als we straks worden weggejaagd, zullen we naar een nog verder afgelegen gebied trekken, en opnieuw coca zaaien.'' En zo bevestigt de boer de wonderbaarlijke cocaïnevermenigvuldiging van de laatste jaren in Colombia: hoe meer hectaren coca er worden vernietigd, des te meer erbij komen.

    • Marjon van Royen