Ongelukkig tussen sneeuw en ijs

Er zijn van die historische gebeurtenissen die je had willen meemaken. Als toeschouwer. Live. De reis van Darwin aan boord van de

Beagle, de wonderbaarlijke broodvermenigvuldiging door de Here Jezus, de ontmoeting tussen Stanley en Livingstone in donker Afrika en alle concerten van Cannonball Adderley om er een paar – in willekeurige volgorde – te noemen.

Het leven van de Noorse poolreiziger Roald Amundsen (1872-1928) was een aaneenschakeling van dergelijke benijdenswaardige momenten. Wat moet het mooi zijn geweest om achterop een van de vier sleeën in gezelschap van Amundsen, Bjaaland, Wisting, Hassel, Hanssen en 52 dappere honden op 14 december 1911, na een tocht van 12 weken, als eerste mens de geografische zuidpool te bereiken. Een dikke maand eerder dan Robert Scott en zijn mannen.

De heroïsche wedloop vormt slechts een beperkt onderdeel van Hart van ijs, een Noorse documentaire over Amundsen. Verreweg de meeste, prachtig historische beelden gaan over Amundsens obsessieve worsteling om een Noorse vlag op die andere pool, in het noorden, te planten. De Zuidpool had Amundsen namelijk min of meer per ongeluk veroverd toen hij in 1909 hoorde dat de Amerikaan Robert Peary de Noordpool zojuist had ingenomen. Dan maar het zuiden, redeneerde Amundsen, en zo geschiedde.

De Zuidpool bracht hem weinig vreugde. Zijn glorie sneeuwde onder bij het drama van Scott en de zijnen die op de terugweg het leven lieten. Aan Amundsen kleefde sindsdien het verwijt dat hij zijn Engelse tegenstrever min of meer de dood had ingejaagd.

Het verklaart wellicht waarom Amundsen er op alle beelden zo ongelukkig uitziet. Hij werd maar 56 jaar maar oogt overal ouder dan 75. Al speelde liefdesverdriet waarschijnlijk ook een rol. Amundsen had een nogal bronstig karakter, was niet ongevoelig voor vrouwelijk schoon, maar weinig succesvol bij het veroveren.

Met de inname van de Noordpool gaat het uiteindelijk beter al is het veelzeggend dat Amundsen vooral wordt toegejuicht na een dramatisch verlopen mislukte expeditie. ,,Mensen willen geen vlaggetjes op de kaart maar avontuur, heldendaden en ontberingen'', concludeert hij dan.

Op de documentaire is heel wat aan te merken. Het commentaar is onvolledig en niet altijd begrijpelijk en de muziek is wezenloos. De originele beelden, zie hoe Amundsen een walrus uit het ijs knalt, maken die ongemakken royaal goed.

Het loopt beroerd af.

Hart van ijs, Ned.1, 22.48-00.15u.

    • Marcel Haenen