Zonder papieren

Scholieren en studenten roepen altijd dat het `om het papiertje gaat'. Hebben ze groot gelijk in: Nederland is een diplomaland. Zonder het juiste papiertje mag je geen groep leiden in een kinderdagverblijf, ook al ben je heel goed met kinderen. Een ervaren neurochirurg uit Rusland moet in Nederland alsnog de hele medicijnenstudie overdoen. Tijdrovend, frustrerend, demotiverend en vaak ook nog onnodig. Waarom niet kijken naar wat immigranten al kunnen?

Het programma Heilig Vuur van de NCRV maakte een documentaire over drie hoog opgeleide vrouwen, om te illustreren hoe moeilijk het voor hen is aan de bak te komen in hun oude beroep. De Afghaanse tandarts die nu schoonmaakt. De Tsjetsjeense actrice in een vleesfabriek. De Oezbeekse beeldend kunstenares die een opleiding visagie volgt. De boodschap: kijk hoe deze onmiskenbaar intelligente vrouwen aanlopen tegen regeltjes, vereiste diploma's, wachttijden voor opleidingen en een taalbarrière.

Mooi thema, goed verhaal, terecht om daar aandacht aan te besteden. Maar de voorbeelden zijn niet heel gelukkig gekozen. De Afghaanse tandarts krijgt een opleidingsplaats, met veel hulp van de tandarts in wiens praktijk ze nu nog schoonmaakt en assisteert. Voor een actrice is de Nederlandse taal erg essentieel – als je dan na emigratie blijft vasthouden aan je oude beroep ben je misschien wel een beetje stug. Als ik naar Moskou verhuis hoef ik ook de eerste tien jaar niet te proberen voor een Russische krant te gaan schrijven. En voor een beeldend kunstenaar geldt: het maakt eigenlijk niet uit waar je vandaan komt, als maar genoeg mensen je kunst mooi vinden. Kennelijk is dat niet zo. Tough luck. Zij realiseert zich dat ook wel en zegt optimistisch: ,,Ik voel dat het goed komt.''

Ook de uitwerking valt wat tegen: de documentaire gaat een beetje langzaam, leunt exclusief op de voorbeelden en de makers zeuren. Lastig hè, ze heeft geen diploma, er is zeker moeilijk tussen te komen – dat soort vragen. Helemaal niet nodig, want het punt is allang gemaakt. Verder mist ook basale informatie. Hierbij dan maar, voor als u gaat kijken: ongeveer veertig procent van de asielzoekers is redelijk opgeleid, de werkloosheid bedraagt bijna vijftig procent. Dat zegt eigenlijk genoeg.

Heilig vuur. Ned.1, 22.36-23.07u.

    • Yasha Lange