Stilzwijgen past niet bij teksten rapper Eminem

Rapper Eminem is in de VS zeer omstreden. In Nederland blijft het opmerkelijk stil. Maakt niemand zich druk om de homo- en vrouwenhaat van de populaire rapper, vraagt Peter de Bruijn zich af.

De popmuziek heeft er een nieuw icoon bij: de Amerikaanse rapper Eminem met zijn geblondeerde kapsel, woeste tatoeages, oversized Nike-kleding, en `witbrood-kleur' – een groezelige tint die het gevolg is van een slecht dieet. Voor het eerst in lange tijd – nou ja, in ieder geval sinds de dood van rapper Tupac Shakur in 1996 – luisteren jongeren weer naar muziek van een bona fide rebel, die lak heeft aan alles en iedereen. Deze zomer is Eminem (echte naam: Marshall Matters, vandaar Eminem) uitgegroeid tot een internationale superster. Eerst was er de aanstekelijke hit `Real Slim Shady', gevolgd door de (veel extremere) cd, The Marshall Matters LP, die alle rap-records heeft gebroken. Inmiddels zijn er zo'n 8 miljoen platen van Eminem verkocht, 4,7 miljoen alleen al in Amerika. In Nederland ondervindt hij alleen concurrentie van de razendpopulaire Tilburgse band Krezip.

Krezip is in alles de tegenpool van Eminem. Jacqueline Govaert van Krezip schreef na ruzie met haar ouders de gevoelige ballade `I would stay' met de sleutelzin: ,,I'll grow up to be just like you.'' Eminem rapt: ,,By the way, if you see my dad?/ Tell him that I slit his throat in this dream I had.'' En over zijn moeder: ,,99 percent of my life I've been lied to/ I just found out that my mom does more dope than I do.''

In Nederland is het opmerkelijk stil gebleven rond de rapper, die in de Verenigde Staten zeer omstreden is. Terecht, want er komt extreme (gewelddadige) vrouwenhaat en homohaat in zijn teksten voor. Twee voorbeelden van een reeks uitlatingen op The Marshall matters LP, die vrijwel eindeloos kan worden uitgebreid: ,,Bitch, I am gonna kill you/ You don't wanna fuck with me/ Girls leave, you ain't nothing but a slut to me'' (`Kill you'). In `Criminal' zegt hij: ,,My words are like a dagger with a jagged edge/ And I'll stab you in the head, whether you're a fag or less.'' In Amerika is ook een gekuiste versie van de plaat op de markt gebracht. In sommige nummers leidt dat tot meer dan zestig ingrepen.

Zelfs naar de maatstaven van sommige vormen van rap, is Eminem een extreem geval. Volgens een Amerikaanse belangenorganisatie voor homoseksuelen, de Gay and Lesbian Alliance Against Defamation, bevat The Marshall Matters LP ,,de meest openlijke aanstootgevende homofobe teksten die de organisatie in vele jaren heeft gezien.'' MTV, de clipzender die de rapper de afgelopen jaren ruimhartig heeft gesteund, overweegt om die steun in te trekken.

Bij zijn meest krankzinnige uitspraken verschuilt Eminem zich achter zijn alter ego Slim Shady – deels hilarisch stripfiguur, deels Johnny Rotten. In interviews wijst hij erop dat zijn teksten niet gruwelijker zijn dan de gemiddelde actiefilm, en als fictie moeten worden beoordeeld. Maar tegelijkertijd is duidelijk dat hij in zijn `rhymes' heel dicht bij zijn persoonlijke ervaringen en emoties blijft. Zijn motto: ,,Ik stop al mijn frustraties, al mijn woede in mijn raps. Als ik het denk, dan komt het erin. Er is niets waar ik niet over zou rappen. Als ik ziek genoeg ben om het te denken, dan zal ik het ook zeggen.''

In `Kim' beschrijft hij een ruzie met zijn vrouw (ook in werkelijkheid Kim genaamd) die hij vervolgens op gruwelijke wijze vermoordt (`Bleed, bitch, bleed'). Dit nummer is een vervolg op `97' Bonny and Clyde' op zijn vorige, eveneens goed verkochte cd, The Slim Shady LP. In dat nummer dumpt hij, samen met zijn dochtertje, het lichaam van zijn vrouw in de oceaan (`No more stepdadda, no more restraining order'). Voor de opname heeft hij de stem van zijn eigen dochtertje gebruikt. Hij heeft ook een tatoeage met het opschrift: `Kim - Rot in Pieces'. Onlangs werd bekend dat Eminem en Kim Mathers, die kort daarvoor in het nieuws kwam door een mislukte zelfmoordpoging, gaan scheiden. Inderdaad lijkt dat verreweg de beste oplossing.

Dan is er nog zijn moeder, die haar zoon heeft aangeklaagd vanwege de beledigende uitspraken die hij over haar heeft gedaan op platen en in interviews. Op de nieuwe cd doet hij er – te midden van oedipale fantasieën – nog een schepje bovenop: ,,My fuckin' bitch mum suing for ten million/ She must want a dollar for every pill I've been stealing.'' Behalve deze zaak lopen er nog twee recente rechtszaken tegen hem, waarbij hij mensen zou hebben geslagen met een ongeladen pistool. Geloofwaardigheid is belangrijk voor rappers als Eminem, en dus is de verleiding groot om ook in werkelijkheid zo te gaan leven als in de muziek.

Menigeen zal inmiddels de conclusie hebben getrokken, dat we hier te maken hebben met een gek. Maar zo simpel is het niet. Het is niet voor niets dat Eminem als een van de zeer weinige blanke rappers in de hip hop-wereld serieus wordt genomen. The Marshall Matters LP is niet alleen volstrekt aanstootgevend, het is ook een prachtige plaat, waarop de rapper getuigt van een groot taalgevoel. Op zijn platen komen – ondanks zijn ogenschijnlijk onverantwoordelijke houding – maatschappelijke en politieke onderwerpen aan de orde, zoals dat maar zelden gebeurt in de amusementsindustrie. Hij rapt over armoede, mishandeling, de vervreemding van jongeren in binnensteden, en over de tragedie op de Amerikaanse Columbine Highschool, waar twee schoolgenoten het vuur openden op hun medescholieren. Uit het fraaie nummer `Stan' – geschreven vanuit het perspectief van een geobsedeerde fan – blijkt dat hij zich wel degelijk bezorgd maakt over de invloed van zijn teksten op zijn jeugdige aanhang.

Die invloed moet ook niet worden overdreven. Als er werkelijk een direct verband bestond tussen geweldspleging en de platen van Eminem, zou er al lang een oorlog moeten zijn uitgebroken, gezien zijn verkoopcijfers. Onlangs werd de rapper verdedigd in een ingezonden brief in het Engelse muziekweekblad NME, ondertekend door `a woman', die zichzelf als feministe omschreef: ,,Ik heb veel liever zijn openlijke seksisme dan alle impliciete, politiek correcte onzin, die op hetzelfde neerkomt. [...] Ik ben blij dat hij er is om het feestje te verstoren voor al die eikels. Zijn platen betekenen heel veel voor mij.''

Geen reden voor morele paniek dus. Aan de andere kant: de totale stilte die momenteel rond zijn muziek heerst, terwijl zijn platen de winkels uitvliegen, is weer het andere uiterste. Misschien heeft de rapper toch een beetje gelijk, als hij beschuldigend naar de ouders wijst: ,,Don't blame me when little Eric jumps off the terrace/ You should have been watching him/ Apparently, you ain't parents.''

Peter de Bruijn is redacteur van NRC Handelsblad.

    • Peter de Bruijn