Roadshow Schröder door vroegere DDR

De Duitse bondskanselier Gerhard Schröder is op een twee weken durende rondreis door Oost-Duitsland. Hij wil de `Ossies' duidelijk maken dat hij ze niet vergeet. Maar heeft hij ook concrete plannen?

Gerhard Schröder, de Duitse bondskanselier, weet hoe hij de harten van de mensen kan veroveren. ,,Ik wil luisteren'', zei hij over zijn gisteren begonnen reis door Oost-Duitsland. Natuurlijk zal Schröder het rechts-radicale geweld aan de kaak stellen. Maar hij wil zijn roadshow vooral gebruiken om de `Ossies' een hart onder de riem steken, optimisme te verspreiden en te laten zien dat hij de opbouw van het Oosten serieus neemt.

Schröder weet maar al te goed dat veel Oost-Duitsers tien jaar na de hereniging verbitterd zijn, dat ze zich tweederangs burgers voelen, dat er in de vroegere DDR twee keer zoveel werklozen zijn als in het Westen en dat de salarissen voor hetzelfde werk nog altijd 15 procent lager liggen. De Muur tussen Oost- en West-Duitsland mag zijn verdwenen, de mentale Muur is nog lang niet gevallen.

Nu hangt ook nog een bedenkelijke `bruine' reuk over het vroegere communistische land, omdat frustraties over de nieuwe Heimat zich bij extreem-rechtse jongeren vertalen in verhevigd geweld tegen buitenlanders, daklozen, joden en andere minderheden.

De bondskanselier heeft heel wat in te halen om zijn verkiezingsbelofte waar te maken. ,,Solidariteit met de mensen in het Oosten'', stond in zijn regeringsverklaring, en ,,een actieve werkgelegenheidspolitiek op relatief hoog niveau''. Dat is na twee jaar regeren niet gelukt. Bijna zestig procent van de Oost-Duitsers vindt dat Schröder Oost-Duitsland verwaarloost, blijkt uit een recente opiniepeiling.

Daaraan wil de kanselier met zijn reis van veertien dagen een eind maken. `Expeditie naar een onbekend land', schrijft Der Spiegel spottend. Het weekblad beeldt Schröder af als een Livingstone, die gewapend met de nationale vlag en een tropenhelm op ontdekkingsreis gaat. Want hoewel Schröder jarenlang als minister-president in Hannover zetelde, 75 kilometer van de grens met de vroegere DDR, was het Oosten voor hem altijd `ver weg'. Ook zijn de 15 miljoen Oost-Duitsers niet vergeten dat Schröder na de val van de Berlijnse muur in 1989, net als de SPD, geen warm voorstander was van de hereniging.

Nu de reputatie van zijn land evenwel bezoedeld dreigt te worden door het aanhoudende geweld van neonazi's en zijn actie om buitenlandse computerspecialisten aan te trekken in Oost-Duitsland dreigt te mislukken wegens gebrek aan belangstelling, is het voor Schröder de hoogste tijd zich in het Oosten te laten zien. Het is tenslotte dat deel van Duitsland waarvoor Wolfgang Thierse (SPD), de Bondsdagpresident, zich schaamt. Thierse, zelf een Ossie, trok onlangs aan de bel. Hij was geschokt over z'n land waar talrijke jongeren die er ,,niet rechts uitzien'' bang zijn om door rechts-radicalen in elkaar te worden geslagen. Geschokt was Thierse ook omdat het geweld tegen buitenlanders in Oost-Duitsland stilzwijgend wordt goedgekeurd door een groot deel van de bevolking, dat de vijandigheid tegen vreemden deelt.

Bewust laat Schröder de ,,bloeiende landschappen'' van zijn voorganger Helmut Kohl links liggen. Hij bezoekt afgelegen gebieden van Bad Elster in Saksen tot Eichsfeld, dat geldt als het armenhuis van de republiek. Ook zal hij opduiken in dorpen en kleine steden waar de rechts-radicalen met hun glad geschoren hoofden zogeheten nationaal bevrijde zônes controleren.

Zo zal hij Eggesin aandoen in Meckelenburg-Voorpommeren waar vorig jaar vijf rechts-radicalen twee Vietnamezen beestachtig mishandelden en de rechter zelfs ouders en leraren ,,medeschuldig'' had verklaard, omdat ze te lang hadden weggekeken. Ook zal Schröder Dessau bezoeken, waar in juni een 39-jarige Mozambikaan werd doodgetrapt door drie skinheads, die vandaag wegens moord terechtstaan. De rechter probeert nog tijdens Schröders reis uitspraak te doen om te laten zien dat justitie hard optreedt tegen neonazi's.

,,We willen de opbouwwerkzaamheden van de mensen niet door rechtse knokploegen kapot laten maken'', verklaarde Schröder gisteren bij zijn bezoek aan Bad Elster, een recent tot bloei gekomen kuuroord. Niet alleen de kanselier, ook lokale politici en ondernemers zijn bang dat de Aufbau Ost door het extreem-rechtse geweld gevaar loopt en buitenlandse investeerders kopschuw worden.

De Oost-Duitse Angela Merkel, CDU-voorzitster, wantrouwt de kanselier en kritiseerde Schröders bliksembezoek waarmee hij jaren van ,,nietsdoen'' wil compenseren. Nu is de machtsbewuste kanselier politicus genoeg om zijn reis niet alleen uit affectie voor zijn oostelijke broeders te benutten. Schröder wil zijn expeditie ook uitbuiten om Merkel een deel van haar populariteit in Oost-Duitsland afhandig te maken. Bovendien heeft de kanselier de politieke steun nodig van de Oost-Duitse deelstaten om zijn pensioenhervormingsplan door de Bondsraad (Eerste Kamer) te krijgen.

Maar misschien voegt Schröder aan het eind van zijn reis alsnog de daad bij het woord uit zijn regeringsverklaring: de Oost-Duitsers hebben er recht op dat ,,ter plekke oplossingen worden ontwikkeld en uitgevoerd''.

De miljardenopbrengst uit de verkoop van digitale-telefoonlicenties kan Schröder bij het steunen van anti-racismeprojecten en een onderwijsoffensief een handje helpen.

    • Michèle de Waard