Collectie van Huis Doorn in gevaar

De directie en andere betrokkenen bij het museum Huis Doorn, het vroegere verblijf van de Duitse keizer Wilhelm II, maken zich ernstige zorgen over de toekomst van de collectie. Onduidelijk is wat er gaat gebeuren wanneer over vier jaar een einde komt aan de beheersovereenkomst met het rijk.

,,Het is een afgerond geheel'', zegt directeur Th.L.J. Verroen, ,,Vrijwel nergens in Nederland vind je kunstvoorwerpen zo volledig in hun authentieke context als in Huis Doorn. Juist door de samenhang is het zo belangrijk. Daarbij komt nog dat je een onderzoeksinstituut weghaalt.''

De staatssecretaris volgt met zijn besluit een advies van de Raad voor Cultuur waarin gesproken wordt van een `beperkte functie', een `smal onderwerp', `geen binding met Nederland en de Nederlandse gechiedenis' en problemen met behoud en beheer. Verroen geeft toe dat er achterstanden zijn met het beheer en behoud. Met hulp van vrijwilligers, zegt hij, wordt eraan gewerkt die in te lopen. Verroen: ,,Een van de andere argumenten om tot sluiting over te gaan is dat de collectie Duits is en dat wij daar in Nederland niet zo'n boodschap aan hebben. Maar het gaat ook om de Europese en de Nederlandse geschiedenis. Het feit dat de Duitse keizer hier onderdak kreeg is een illustratie van de Nederlandse neutraliteitspolitiek. Ook vond men dat Doorn museaal weinig doet. Natuurlijk is Huis Doorn een statisch geheel, maar we organiseren wel tentoonstellingen, staan aan binnen- en buitenlandse tentoonstellingen bruiklenen af en geven bijna elk jaar een catalogus uit. Zeker met het oog op de komende herdenking van de Eerste Wereldoorlog zou Huis Doorn een rol kunnen spelen.''

Huis Doorn, een 14de-eeuws kasteel dat in 1780 is verbouwd tot landhuis, herbergt de collectie van Wilhelm II, die een geschatte waarde heeft van 150 miljoen gulden. Wilhelm woonde er na zijn verbanning in 1920 en tot zijn dood in 1941. Na het eind van de Tweede Wereldoorlog kwam het in bezit van de Nederlandse staat.

Het kasteel bevat de inventaris van de keizer, zoals die werd aangetroffen na zijn dood. Achtenvijftig treinwagons vol bezittingen had Wilhelm meegenomen uit zijn paleizen, waaronder het later in de DDR-tijd verwoeste slot in Berlijn. De inventaris bestaat onder meer uit 18de-eeuwse meubels, kunstwerken, porselein, zilver, kostuums, boeken, foto's en gebruiksvoorwerpen van 1600 tot 1900 uit het bezit van generaties keurvorsten, koningen en keizers van het huis Hohenzollern. Alles is er nog, van de brieven van de kleinkinderen aan opa, `s keizers kunstgebit tot de monumentale gobelins, de portretten van de Duitse schilder J.F.A. Tischbein, de snuifdozenverzameling en de uniformen met de verkorte linkermouw (Wilhelm was verlamd aan zijn linkerarm). Ook de sleutel van de Gedächtniskirche in Berlijn hoort tot de bezittingen van de keizer, wiens met de Pruisische vlag bedekte graftombe zich bevindt in een classicistisch tempeltje in de tuin.

De `gebruiksbibliotheek' bevat boeken van wisselend gehalte die door de keizer verworven zijn tijdens zijn verblijf in het kasteel. Een concept-catalogus daarvan ligt klaar. Verroen: ,,Wilhelm had de gewoonte bij alles waar hij het niet mee eens was met blauw potlood uitroeptekens te plaatsen, of opmerkingen als `dat is niet waar'. Voor onderzoekers kan dat interessant zijn, omdat je zo zijn denkwereld kunt reconstueren. Ook zijn er boeken met opdrachten van bijvoorbeeld Winston Churchill aan de keizer. Hij had veel contacten met de Engelsen.''

Interessanter dan de boeken is de omvangrijke historische collectie van 12.000 foto's van 1840 tot 1940, onder meer van de keizerlijke familie, van parades en Wilhelms bezoeken aan het buitenland. ,,Op dit moment wordt er onderzoek gedaan naar 2300 foto's uit de Eerste Wereldoorlog, waarvan de keizer bepaald had dat ze in Huis Doorn moesten blijven,'' zegt Verroen. ,,Alle voorwerpen in Huis Doorn hebben ongeschonden de geschiedenis doorstaan. De familie Hohenzollern heeft nog tot 1953 geprocedeerd tegen de Nederlandse staat om de bezittingen van de keizer terug te krijgen, maar heeft dat verloren. Het is een van de weinige monumenten die wij in Nederland hebben op het gebied van de Eerste Wereldoorlog. Alles staat nog in zijn oorspronkelijke omgeving. Het is een document humain dat uniek is in zijn soort en dat voorgoed verloren gaat als de collectie niet op zijn plek blijft.''

    • Gerda Telgenhof