Berging kernreactoren Koersk `zeer wenselijk'

De gezonken Koersk heeft twee VM-5 kernreactoren aan boord met elk een thermisch vermogen van 190 megawatt, zo meldt Jane's Fighting Ships 1999-2000. Alleen de in 1989 gezonken Komsomolets had een zwaardere reactor aan boord, een van 200 megawatt (380 megawatt thermisch vermogen is een kwart van dat van de centrale van Borssele). De reactoren drijven elk een stoomturbine aan die met een schroef verbonden is. Toepassing van kernenergie in onderzeeërs, waarmee de Sovjet-Unie al eind 1958 begon, is aantrekkelijk omdat de reactoren heel geluidloos werken en geen zuurstof verbruiken.

Volgens een rapport van de Bellona Foundation (www.bellona.no) die veel onderzoek doet naar milieuvervuiling door afgedankte Russische marineschepen gebruikt Rusland voor zijn onderzeeërs bijna uitsluitend min of meer klassieke drukwaterreactoren, zoals die van Borssele (Schepen met reactoren die gekoeld worden met vloeibaar lood-bismut schijnen alle uit de vaart te zijn).

De nucleaire brandstof bestaat uit uranium, dat echter aanmerkelijk hoger verrijkt is dan gangbaar in civiele centrales. Er wordt een verrijkingsgraad tot ongeveer 45 procent opgegeven, incidenteel zou zelfs met 93 procent zijn gewerkt. De splijtstof zit gevat in staven van zirconium of staal, de koeling komt van water. Dat water wekt via een zogenoemde stoomgenerator in een tweede watercircuit de stoom op die de turbines aandrijft.

Dankzij de hoge verrijkingsgraad hoeft er maar zelden splijtstof gewisseld te worden, altijd de lastigste periode in het bedrijven van een reactor, zeker die van een onderzeeër. Volgens de Delftse hoogleraar dr.ir. H. van Dam, destijds betrokken bij een Komsomolets-studie, voer de Koersk, die in 1995 in de vaart kwam, waarschijnlijk nog met zijn oorspronkelijke brandstof.

Een bijzonderheid van de modernste reactoren, zoals die in de Koersk, is volgens Bellona dat in geval van vermogensverlies natuurlijke waterstroming voor voldoende koeling kan zorgen (passieve koeling). Verder is veel zorg besteed aan systemen die de reactoren (met behulp van stopstaven) automatisch afschakelen als zich een calamiteit voordoet.

Dat nog geen radioactiviteit rond de Koersk is gemeten wil niet zeggen dat de reactoren onbeschadigd zijn: de wateruitwisseling met het reactorcompartiment kan daarvoor te gering zijn. Mocht zeewater dat compartiment, en later de reactorvaten zelf, binnendringen dan is een fatale aantasting van de splijtstofstaven niet uit te sluiten. Gezien de ondiepe ligging van de Koersk is berging van de twee reactoren daarom zeer wenselijk. Een aantrekkelijke optie is, volgens Van Dam, niet de hele Koersk te lichten, maar alleen het reactorcompartiment te verwijderen. Dat is destijds met de beruchte nucleaire ijsbreker Lenin ook gedaan.

    • Karel Knip