België zit omhoog met Turkse activiste

België kan geen kant uit met een extreem-linkse activiste uit Turkije die sinds 40 dagen in hongerstaking is tegen uitzetting.

Toen de Belgische minister van Binnenlandse Zaken, Antoine Duquesne, vorig weekeinde terugkwam van vakantie, vond hij bijna een lijk in de kast. Bijna, want een Turkse jongedame die hem het politieke leven al langer zuur maakt, de extreem-linkse activiste Fehriye Erdal, probeert de minister nu met een hongerstaking te dwingen haar onvoorwaardelijk vrij te laten en asiel te geven in België.

Erdal, die huisarrest heeft omdat zij volgens Duquesne een gevaar is voor de openbare veiligheid, gaat vandaag haar veertigste dag zonder eten in. Ze weegt 40 kilo, valt doorlopend flauw. Gemiddeld overlijden hongerstakers na 45 dagen. Als de minister haar vrijlaat, brengt hij zijn principes om zeep. Doet hij dat niet, dan heeft hij volgens sommigen binnenkort indirect een moord op zijn geweten. De klok tikt, de zaak wordt in België en in Turkije politiek op de spits gedreven. Een elegante uitweg lijkt er niet meer te zijn.

Nese Yildirim werd in september 1999 gearresteerd bij een inval in haar appartement in Knokke. Er werden wapens, paspoorten en documenten gevonden van de extreem-linkse Turkse organisatie DHKP-C, het Front van de Revolutionaire Partij voor de Bevrijding van het Volk. De vrouw, toen 22, bleek niet alleen een valse naam te hebben, maar ook gezocht te worden in Turkije wegens moord op de groot-industrieel Sabanci in 1996. Fehriye Erdal, zoals haar echte naam luidt, werd in Brugge in de isoleercel gezet. Ze ontkent elke betrokkenheid bij de moord, maar geeft toe dat ze lid is van de DHKP-C én dat ze voor Sabanci werkte toen deze groep de aanslag pleegde. Turkije vroeg direct om haar uitlevering. In december vroeg Erdal asiel aan in België. Hoewel er in Turkije sinds 1984 geen doodvonnis meer is voltrokken, is zij bang dat zij daar toch ter dood wordt veroordeeld.

In maart besliste de rechtbank in Gent dat zij moest worden vrijgelaten. Maar Erdal bleef in de gevangenis, omdat het Turkse uitleveringsverzoek nog liep. Eind mei wees de Belgische regering – ondanks een uitleveringsverdrag tussen België en Turkije – dat verzoek af wegens het risico dat Erdal in Turkije de doodstraf zou krijgen. Minister Verwilghen van Justitie gaf opdracht haar vrij te laten. Maar zijn collega Duquesne blokkeerde dat met het argument dat hij haar veiligheid niet kon garanderen – Duquesne zei dat hij wegens het EK-voetbal niet genoeg agenten had om haar te beschermen tegen kidnap- of moordpogingen.

Fehriye Erdal moest in de cel blijven tot haar asielaanvraag behandeld was. Half juli wees Duquesne die aanvraag af. Ze moest het land uit. Maar waarheen? Het moest een land zijn dat haar niet zou uitleveren aan Turkije.

De meeste landen hebben een uitleveringsverdrag met Turkije. En van landen die dat niet hebben, krijgt België niet de garantie dat ze niet wordt uitgeleverd. De tijd dat je ongewenste personen veilig kunt opbergen in een ander deel van de wereld, lijkt voorbij.

Tot voor kort verscheen Erdal soms op tv-journaals als ze weer eens in de rechtbank moest verschijnen – jong, tenger, mooi, met trotse glimlach het V-teken makend. Ze was een `geval', zoals er zovele zijn. Maar sinds ze half juli in hongerstaking ging tegen de `intriges van de staat', is haar politieke ster precies zoals ze wilde snel stijgende. In de media wordt het justitiële gesol met haar breed uitgesponnen. Zo klaagden haar advocaten, op basis van een gunstig advies van de Raad van State, eind juli minister Duquesne aan wegens onwettelijke vrijheidsberoving. Maar omdat ze dat op de verkeerde dag deden, verklaarde de rechtbank het verzoek om vrijlating ongeldig. Belgische kranten wroetten naar mogelijke ruzies tussen de minister van Justitie (die haar wilde vrijlaten) en de minister van Binnenlandse Zaken. Turkije klaagde dat België Ankara niet had gekend in het besluit om Erdal niet uit te leveren. Vorige week meldde Erdals arts dat zij ,,in levensgevaar'' is. Minister Duquesne stond met zijn rug tegen de muur. In de hoop dat ze weer zou gaan eten, besloot hij Erdal naar een geheim onderduikadres te brengen, waar ze huisarrest zou krijgen. Het adres lekte uit. Toen ze in een ander huis aankwam, stonden Turkse cameraploegen haar op te wachten. Erdal hongerde verder. Haar advocaat geeft lange interviews over het gebrek aan respect voor de mensenrechten in Turkije.

Gisteren bleek dat de Turkse marine een order aan twee Belgische bedrijven had geschrapt omdat de ,,terroriste'' niet aan Turkije wordt uitgeleverd. Volgens de Turkse ambassadeur is ,,er officieel geen sprake van een boycot van Belgische producten''. Dat zou de Turkse toetreding tot de Europese Unie nog moeilijker maken dan ze al is. Maar de gemoederen in Turkije lopen hoog op en dat doet de betrekkingen geen goed.

Het laatste nieuws is dat Erdals zenuwstelsel ,,onherstelbaar is aangetast''. Zij geeft geen krimp. Voor minister Duquesne is het nu buigen of barsten. En snel. Maar wat hij ook beslist, de kans dat hij zonder gezichtsverlies uit de strijd komt, is niet zo groot meer.

    • Caroline de Gruyter