`Barak leidt met plan aandacht van problemen af'

De Israelische premier Barak heeft voorgesteld een `seculiere civiele revolutie' door te voeren. Maar wijd en zijd wordt aan zijn motieven getwijfeld.

Midden in een impasse in het vredesoverleg met de Palestijnen, na het falen van een vredesdoorbraak met Syrië, werpt de Israelische premier Ehud Barak zich met volle energie op de `seculiere civiele revolutie', ofwel een grondwet voor het joodse land. Politici over de breedte en diepte van het politieke palet twijfelen aan de de motieven van Barak om dit hete hangijzer nu in het centrum van het politieke debat te plaatsen. Nogal wat commentatoren en politici zijn van mening dat Barak zijn initiatief heeft gelanceerd om de aandacht van zijn enorme problemen af te leiden. Barak heeft niet alleen drie coalitiepartners en daardoor zijn parlementaire meerderheid verloren, maar ziet ook zijn bureau desintegreren. De onderdirecteur van zijn bureau maakte Barak na zijn vertrek uit voor een onbekwame kanonnier van het Afghaanse leger. De getergde Barak wees gisteren de directeur van zijn bureau de deur. Deze was in de pers aangehaald met de uitspraak dat Barak niet meer als een premier functioneert sedert hij zijn parlementaire meerderheid heeft verloren.

Israels ambassadeur in Kairo gooide via een lek uit het ministerie van Buitenlandse Zaken olie op het vuur op de wanorde onder Barak. Uit de pers moest deze gezant vernemen dat Barak onlangs voor dringend overleg met president Hosni Mubarak naar Egypte kwam. Niemand op het bureau van Barak had hem ingelicht. Volgens de ambassadeur hebben de adviseurs van Barak absoluut geen verstand van de politieke verhoudingen in Egypte en brengen ze Israel met hun raadgevingen flinke schade toe.

Dan Meridor, een gematigde ex-Likudpoliticus die overstapte naar de inmiddels ineengestorte Centrumpartij en in een goed blaadje staat bij Barak, heeft gisteravond uitgelegd dat het nu de tijd is om de `seculiere civiele revolutie' aan de orde te stellen. Zo kunnen de zionistische democratische krachten in Israel worden gebundeld tegen de sterke fundamentalistische religieuze stromingen die niet in democratie maar wel in amuletten geloven. Meridor denkt dat het mogelijk moet zijn de Arbeidspartij en Likud weer onder één dak te brengen op het moment dat er wegens de impasse in het vredesoverleg misschien weer bloed vloeit en het volk snakt naar nationale eenheid. Volgens Meridor is 80 procent van de Israelische bevolking onder die omstandigheden te winnen voor het vatten van elf bestaande basiswetten in een grondwet.

Maar het ziet er nog niet naar uit dat Likud een breuk met de orthodoxie zal riskeren om Barak met zijn nieuwe idee aan de macht te houden. Ariel Sharon, de huidige leider van Likud, stuurt gewapend met de proteststemmen uit de religieuze partijen af op de val van de wankelende Barak. Ultraorthodoxe politici beschuldigen Barak er van met zijn voorstel een grondwet in te voeren een einde te willen maken aan het joodse karakter van Israel. De thora, de vijf boeken Mozes en daarvan afgeleide joodse scriptuur door de eeuwen heen, samengevat in de halacha, is volgens de orthodoxe opvatting de onaantastbare grondwet van Israel en het joodse volk.

Achter het plotseling in de politieke arena geworpen idee van de `seculiere civiele revolutie' zitten volgens velen nogal wat motieven die meer met het overleven van Barak dan het dienen van deze edele zaak te maken hebben. Was het niet Barak die om de fundamentalisten van Shas in zijn regering te houden voor de rabbijnen kroop? Was het ook niet Barak die een wetsvoorstel steunde dat in feite jongeren die een religieuze opleiding verkozen op kosten van de staatskas vrijstelde van dienstplicht? Geloofwaardigheid is niet de sterkste kaart die Barak volgens zijn critici na nog geen 14 maanden premierschap kan uitspelen.

Het idee om via een grondwet een scheiding van het rabbinaat (kerk) van de staat te realiseren, is niettemin voor heel veel Israeliërs zeer aantrekkelijk. Zij zijn de machtige greep van de rabbijnen op hun leven beu. Invoering van het burgerlijk huwelijk in Israel en gewoon scheiden voor de rechter in plaats van door de ingewikkelde rabbinale bureaucratie te gaan is vooral voor seculiere jongeren het in vervulling gaan van een droom. Rabbijnen weigeren huwelijken te sluiten indien niet vaststaat dat beide partners volle joden zijn of minstens een joodse moeder hebben. Dat is een van de problemen van de massa-immigratie uit de vroegere Sovjet-Unie waarvan naar schattingen minstens dertig procent volgens religieuze criteria niet joods is. Kinderen van een niet-joodse moeder tellen religieus niet mee en worden gedwongen in het buitenland, vaak Cyprus, een burgerlijk huwelijk te sluiten dat daarna wel door het ministerie van Binnenlandse Zaken wordt erkend (in 1999 3.224 paren).

Opheffing van het ministerie van Godsdienstzaken en invoering van nationale dienstplicht, ook voor Israelische Arabieren en studenten van religieuze opleidingsinstituten, zijn enkele andere elementen van de voorgestelde seculiere revolutie. Ook het verplicht stellen van de studie van Engels en wiskunde op religieuze opleidingsinstituten die uit de staatskas worden gefinancierd, maken deel uit van de plannen van Barak om van Israel een moderne staat te maken die kan meedoen in de voorhoede van de moderne tijd.