Moedermacht gaat irriteren

In Groot-Brittannië lijden kinderloze werknemers onder de hegemonie van de werkende ouders, zo bleek uit recent onderzoek. Ook in Nederland is het ongenoegen groot.

Nicolette van Noordt (37) uit Leidschendam ergert zich elke dag aan collega's met kinderen. Moeders die een half uur te laat binnenkomen en een half uur eerder weggaan. Excuus: hun kind heeft eczeem of de crèche was niet eerder open. Een vader die ouderschapsverlof opneemt terwijl zijn zoon al zes is. ,,Hij brengt de jongen naar school en gaat golfen.'' Een moeder die in vijf jaar drie kinderen kreeg en steevast na het zwangerschapsverlof ouderschapsverlof opnam. Ze was bij elkaar meer dan twee jaar afwezig. Van Noordt: ,,Het wordt getolereerd omdat het om de kinderen gaat.''

Nicolette van Noordt werkt als beleidsambtenaar bij het Ministerie van Onderwijs en heeft zelf geen kinderen. ,,Kinderen krijgen of adopteren is een keuze die zwaar wordt gesubsidieerd: zwangerschaps- en ouderschapsverlof, zorgverlof. Maar als je geen kinderen hebt en je investeert je vrije tijd in vrijwilligerswerk, het verbouwen van je huis, sociale contacten of je huwelijk, dan is daar geen enkel begrip voor. Vrije tijd hoort gelijkelijk te worden verdeeld over alle werknemers.''

Zo''n veertien procent van de Nederlandse beroepsbevolking bestaat voor uit moeders met minderjarige kinderen (900.000 moeders op 6,4 miljoen werkenden). Jaarlijks maken volgens het CBS 32.000 moeders en 22.000 vaders gebruik van sociale voorzieningen om arbeid en zorg te kunnen combineren. ,,Het is zo vanzelfsprekend geworden om je kind als excuus op te voeren voor gebrekkig functioneren dat niemand daar meer wat tegen in mag brengen'', zegt directeur D. Nelemans van Werving & Selectiebureau Nelemans en Partners. Ze spreekt van `de macht van de moeders'. Het bureau werft vooral vrouwelijke directeuren en managers voor bedrijven en zorginstellingen.

Eerder deze maand publiceerde het tijdschrift Management Today onderzoek naar het welbevinden van kinderloze werknemers in Groot-Brittannië. De meerderheid van 2.000 ondervraagde managers voelt zich gediscrimineerd ten opzichte van werkende ouders, omdat die voorrang zouden krijgen bij het kiezen van hun vakantieperiode en recht hebben op ouderschapsverlof en verlof bij ziekte van de kinderen. Vooral kinderloze vrouwen zouden vinden dat ze opdraaien voor het werk dat parttime werkende ouders laten liggen.

Jurist Janneke Plantenga verbonden aan de Universiteit Utrecht onderzocht de mate waarin vrouwen gebruik maken van het ouderschapsverlof. Het valt haar op dat ook in Nederland collega's moeite hebben met de voordelen die werkende ouders ten deel vallen. ,,Het is indicatief voor een overgangsperiode. Werknemers zijn niet meer volledig beschikbaar. Hun fulltime-collega's moeten daaraan wennen.''

Uit een door de vakcentrale voor Middelbaar en Hoger Personeel verricht onderzoek naar deeltijdwerk in grote ondernemingen blijkt dat veel werknemers parttime zouden willen werken. Ze durven het alleen niet voor te stellen, uit angst voor de reacties van collega's en werkgevers.

Personeelsmanagers en directeuren die zich melden bij bureau Nelemans klagen vooral over het beperkte concentratievermogen van jonge moeders. Nelemans: ,,Het probleem is niet dat vrouwen zwanger raken en een tijdje uit de roulatie zijn, maar dat hun wereldbeeld verkokert. Alles wat met hun carrière te maken heeft, verdwijnt naar de achtergrond en het sociale contact met gelijkgezinde collega's staat helemaal in het teken van de baby. Werkgevers vragen zich af: moeten we nog wel vrouwen in de vruchtbare leeftijd in dienst nemen?''

Toen Jozien Holm, hoogleraar gynaecologie aan het Academisch Ziekenhuis Groningen, in 1972 begon, was het voor een arts-assistent not done om zwanger te raken. ,,Dokters werken altijd, dacht ik.'' Ze is inmiddels hoofd van de afdeling Verloskunde en heeft geen kinderen. Van de zestien assistenten op de afdeling gynaecologie zijn er altijd wel één of twee zwanger. ,,In dit beroep kun je geen werk laten liggen, dus draaien anderen ervoor op'', is Holms ervaring. ,,Ik merk daar geen ongenoegen over, maar die dingen worden ook niet snel hardop gezegd. Zelf heb ik er wel problemen mee. Je mag als werkgever niet bedenkelijk kijken, maar ik vraag me vaak af: hoe moet ik dát nou weer regelen?''

Soms nemen vier artsen in opleiding tegelijk ouderschapsverlof op. ,,Er zijn er die optimaal gebruik maken van die rechten. Als alles gereguleerd is met rechten, kun je dan je plichten nog wel vervullen?''

Een enkele keer gaan de kinderloze ambtenaren van de afdeling Wetenschappelijk Onderwijs van het Ministerie van Onderwijs in debat met de moeder-collega's. Nicolette van Noordt sprak onlangs een collega aan die op latere leeftijd een kind had gekregen en lange tijd nodig had gehad om te herstellen van de bevalling. De vrouw stond op het punt te solliciteren naar een functie in een hogere schaal. Toen Nicolette het haar afraadde, reageerde de collega woedend. ,,Het is hier een ongeschreven wet dat je alleen carrière maakt als je geen kinderen hebt. Als je altijd om half vijf het pand uitrent, heb je nu eenmaal minder kansen. Maar dat mag je niet zeggen. `Jij hebt geen kinderen dus je weet niet waar je over praat', antwoordde die vrouw. Solidariteit onder vrouwen bestaat niet.''

Er is weinig respect onder werkende moeders voor de bewust kinderloze vrouw, heeft ook D. Nelemans van het Werving & Selectiebureau gemerkt. ,,Het moederschap is de norm en de overheid met haar zorgbeleid onderschrijft dat idee. Ze heeft van de werkende moeder een maatschappelijk slachtoffer gemaakt dat restitutie moet krijgen voor het onrecht dat haar is aangedaan. Werkende moeders moeten leren wat maatschappelijke verantwoordelijkheid is en collegialiteit.''

Heilko Groenewold werkt als secretariaatsassistent in een verzorgingstehuis. De afgelopen jaren werd hij regelmatig gevraagd te solliciteren omdat een vrouwelijke secretaresse na haar zwangerschapsverlof niet meer terug kwam. Tijdens het sollicitatiegesprek met zijn huidige werkgever zei de directeur tegen Heilko: ,,Ik voel me een stuk safer als ik een man aanneem''.

    • Jutta Chorus