Kunst voor een Spaanse lijst

Gezien zijn leeftijd ziet hij er nog heel aardig uit. Goed, er zitten wat verfspatten tussen de gekerfde krullen en de rand vertoont wat deuken en sneetjes. En de ophangring zit niet helemaal in het midden waardoor hij – heel charmant – een beetje uit het lood hangt. Maar het zijn die onvolkomenheden die de drieëneenhalve eeuw oude lijst van Spaanse makelij karakter geven.

Dat vond in ieder geval Wouter Altena die hem op een zolder tegenkwam. Als kleinzoon van een lijstenmaker was hij al vroeg gefascineerd door schilderijlijsten. Toen hij op latere leeftijd kunst ging verzamelen ging hij zich logischerwijs meer interesseren voor hetgeen er binnen de grenzen van de lijsten zat.

Toch vond hij deze ene lijst bij toeval ontdekt en rijp voor de vuilnisman zo intrigerend dat hij hem mee naar huis nam en aan de muur hing. Een bevriend kunstenaar bood aan voor invulling te zorgen, en na hem een ander, en weer een.

Langs negen ateliers ging de `wissellijst' uiteindelijk. De opmerkelijke werken die deze zwerftocht opleverde, zijn nu beurtelings te zien in kunsthal De Beyerd in Breda. Een voor een wisselen de schilderijen elkaar af in de lijst.

Otto Egberts plaatste een licht paarse doos in de lijst met daarop een los canvas. Op het doek staat een half zittend, half liggend mannentorso afgebeeld met een levervormig stuk vlees onder zijn kin. De titel, Terugkeer van het vlees, lijkt een droge constatering van een vreselijk medisch ongeluk, maar is bij nader inzien een prachtige metafoor voor het hele project.

Net als de lever die een tweede leven begint als vleesbaard, is het bij de lijst teruggekeerde schilderij uit zijn vroegere omhulsel gesprongen. Nieuwe ingewanden en oude lichamen lijken niet op de conventionele wijze op elkaar aan te sluiten.

Het contrast tussen oud en nieuw is ook aangegrepen door andere kunstenaars. Zowel Jurriaan Molenaar als JCJ Vanderheyden plaatste moderne, geometrische figuren in zwart-wit tussen de barokke krullen.

Ook Alexander Schabracqs driedimensionale collage accentueert de stilistische verschillen tussen het toen van de lijst en het nu van de kunstenaar.

Cees Andriessen benadrukt de niet geringe leeftijd van de lijst door in de verkleurde en glad gesleten omkadering ruw, licht lindenhout met lichtblauwe inktvlekken te leggen. Het acryl, polyester en aluminium dat Pierre Cops gebruikte voor zijn kleurrijke, titelloze werk maakt in één klap duidelijk hoeveel er in drieëneenhalve eeuw is veranderd op het gebied van materiaal.

Bert Loerakker en Geert-Jan van Oostende hadden aan een lijst eigenlijk niet genoeg. De eerste maakte een abstract drieluik in groen, grijs en zwart; de tweede een tweedelig houten bouwpakket. Maar eigenlijk zijn deze werken, hun omvang ten spijt, de minste. De kunstenaars doen niets met de lijst, beschouwen hem enkel als sfeervol doch inwisselbaar jasje voor hun eigen werk.

Zo anders is het Dutch still life van Thijs van Kimmenade. Hij legde over de rand van de lijst een opgevouwen wit tafellaken en een stapeltje servetten. En plotseling is de lijst onderdeel van een installatie. In plaats van grens, periferie is hij nu kern van de zaak, essentieel deel van het kunstwerk. Door die simpele list is de lijst geen omlijsting meer.

Tentoonstelling: Lijst op zicht. T/m 10/9 in De Beyerd, Boschstraat 22, Breda. Open: di-vr 10-17u., za-zo 13-17u.

Boekje: ƒ 5,-

    • Edo Dijksterhuis