Industriemagnaat en verzoener

Harry Oppenheimer, de nestor van de Zuid-Afrikaanse zakenwereld, is zaterdag op 91-jarige leeftijd in Johannesburg overleden. Uit alle hoeken van de samenleving zijn huldeblijken gekomen voor de industriemagnaat van onbesproken gedrag. Hij moest nooit iets hebben van het politieke systeem dat een groot deel van zijn leven heerste: de apartheid. ,,Oppenheimer was een van de pioniers van de verzoening'', aldus president Thabo Mbeki in een reactie, ,,altijd een gentleman, iemand van diepe overtuiging en meeleven. Zijn leven dient als een inspirerend voorbeeld voor ons allen.''

De vlaggen op de hoofdkwartieren van Zuid-Afrika's grote mijnconcerns hingen vanmorgen halfstok. Anglo American (goud, koper, kolen en een dozijn andere delfstoffen) en De Beers (diamanten) eerden daarmee de man die de mijnbouw in zijn land tot grote hoogte wist op te stuwen. Zijn vader Ernest stichtte Anglo-American, dat onder Harry Oppenheimer zou uitgroeien tot een van de grootste mijnbouwondernemingen ter wereld. Anglo American heeft nu een markkapitalisatie aan de beurs van Londen ter waarde van om en nabij de 14 miljard dollar.

Harry Frederick Oppenheimer werd geboren op 28 oktober 1908 als oudste zoon van Ernest Oppenheimer, een Britse middle-class immigrant van Duitse komaf. Het was de oude Oppenheimer die de basis legde voor het hedendaags mijnimperium van de familie en zijn zoon vanaf diens jeugd opleidde in de zakenwereld als zijn beoogde opvolger.

In 1945 nam Oppenheimer jr. het roer over van zijn vader als managing director van Anglo American en later ook van De Beers. Harry trad ook op politiek gebied in de voetsporen van zijn vader, beiden zaten geruime tijd in het parlement namens de United Party, die een fel tegenstander was van de apartheidspolitiek. Na de dood van Ernest Oppenheimer in 1957 verliet Harry Oppenheimer de volksvertegenwoordiging om zich geheel op zijn werk als industriemagnaat te oriënteren. Maar hij bleef zeer kritisch over de politiek in zijn land, waar de apartheid inmiddels tot volle ontwikkeling was gebracht. In 1959 was hij medeoprichter van de Progressive Party, die, later onder de naam Democratic Party, jarenlang een felle tegenstander van de blanke minderheidsregering zou zijn. Begin jaren tachtig ging Harry Oppenheimer met pensioen en droeg hij zijn functies over aan zijn zoon Nicky, de huidige topman van de beide mijnconcerns.

Harry Oppenheimer stond bekend om zijn grote gulheid en filantropie. Vaak tegen de zin van de blanke autoriteiten stak hij vele miljoenen in projecten die de allerarmsten ten goede kwamen. Na de vreedzame politieke overgang van 1994 was Harry O, zoals hij liefkozend werd genoemd, een graag geziene gast op bijeenkomsten van het ANC. De zwarte zakenman en voormalig ANC-politicus Tokyo Sexwale sprak vanmorgen bij het verscheiden van Harry Oppenheimer de gedenkwaardige woorden: ,,Umthimkhulu uwile' een reuzenboom is geveld.

    • Lolke van der Heide