Racisme-instituut in Wenen onder vuur

Het instituut van de Europese Unie dat racisme onderzoekt is gevestigd in Wenen. Niet iedereen in Oostenrijk is daar blij mee.

Het nieuwe instituut van de Europese Unie dat racisme en vreemdelingenhaat onderzoekt, het EUMC, is de Oostenrijkse regering een doorn in het oog. Het werd in maart met veel tamtam geopend in Wenen, maar de Oostenrijkse regerinsgpartijen ÖVP en FPÖ zijn ontevreden over de prestaties tot nu toe. Vooral de Duitse directrice Beate Winkler ligt onder vuur. Europarlementariër Hubert Pirker (ÖVP) heeft al geëist de Winkler opstapt omdat ze ,,politieke agitatie tegen Oostenrijk en de regering'' bedrijft.

Aanleiding voor de kritiek is Winklers optreden voor het Europese Parlement in juni. De EUMC-directrice kreeg daar van de Nederlandse Europarlementariër Kathalijne Buitenweg (Groen Links) de vraag voorgelegd waarom de Oostenrijkse politicoloog Anton Pelinka uit het EUMC-bestuur is gestapt. Volgens Winkler had Pelinka problemen met de wijze waarop hij door het bureau van kanselier Wolfgang Schüssel werd behandeld. Pelinka zag zich in een ,,papieroorlog'' verwikkeld waarbij hij verantwoording moest afleggen over declaraties van medewerkers en de lengte van telefoongesprekken, aldus Winkler.

Winkler toonde zich tegenover het Europees Parlement ook bezorgd over de vrijheid van meningsuiting in Oostenrijk en noemde de recente veroordeling van dezelfde Pelinka als voorbeeld. De politicoloog had in een interview voor de Italiaanse tv gezegd dat Haider in het verleden herhaaldelijk het nationaal-socialisme had vergoelijkt en werd daarvoor wegens smaad veroordeeld. Winkler klaagde verder over ontoereikende bescherming door de politie en zei dat ze achter haar bureau een makkelijk doelwit voor een aanslag zou kunnen zijn.

Sindsdien wordt het EUMC door de regering en een deel van de pers ,,het beruchte instituut'' genoemd. Vooral de Kronen Zeitung, een boulevardblad dat geneigd is ,,de buitenlanders'' verantwoordelijk te maken voor Oostenrijkse problemen, voert een felle campagne tegen het instituut. Volgens de krant belasterde Winkler Oostenrijk met de ,,smerigste verwijten sinds Waldheim'' en hoefde ,,Frau Beate'' heus niet bang te zijn voor een aanslag, daarvoor was ze niet belangrijk genoeg en bovendien doen Oostenrijkers zoiets niet. ,,Zelfs fensterln [met amoureuze bedoelingen via een raam naar binnen klimmen] zal niemand bij haar willen'', schreef columnist Staberl.

,,De problemen begonnen al voor deze regering tot stand kwam'', zegt Winkler, die voorzichtig formuleert. ,,Onze voorzitter Jean Kahn, heeft een gesprek met Wolfgang Schüssel gehad en hem voor een coalitie met extreem-rechts gewaarschuwd. Na dit gesprek verschenen berichten dat Kahn juist positief gereageerd zou hebben. Dat moest hij corrigeren.

Bij de opening van het instituut wilde het bestuur, om een polarisatie te vermijden, geen ministers uitnodigen. Sommigen zouden wel en anderen juist niet zijn gekomen, dus leek het ons beter niemand te vragen. Maar Oostenrijk heeft zich er niet aan gehouden.''

Volgens Winkler begon Krone-columnist Staberl al met de aanvallen voor ze in functie was. ,,Ik zou mij in binnenlandse aangelegenheden mengen, de Oostenrijkers bespioneren en hun de mond willen snoeren, kortom een aanslag willen plegen op de vrijheid van meningsuiting. `En wij betalen daar ook nog voor!', schreef hij. De polarisatie hier is een ramp. Als je ook maar de minste kritiek hebt, beschouwen ze je als een vijand van Oostenrijk. Ik heb in Brussel gezegd dat het alledaagse racisme in Oostenrijk niet erger is dan in andere landen, maar dat hebben politici noch journalisten opgepikt.''

ÖVP-politicus Alexis Wintoniak noemt de relatie tussen regering en EUMC al sinds de opening ,,niet optimaal''. Volgens zijn collega Martin Auer is dat vooral een gevolg van het gebrek aan competentie bij Winkler. ,,Ze is niet in staat op methodisch zuivere wijze te zeggen wat racisme is en daardoor ook helemaal niet in staat om racisme te observeren'', vindt hij. ,,Er zijn zuivere methodes nodig, niet alleen een moreel appèl. Dat is gevaarlijk. Er bestaat hier niet voor niets een scheiding van kerk en staat. Om dezelfde reden zijn wetenschappelijke criteria nodig bij racisme-onderzoek. Als haar definitie van racisme waterdicht is, kan ze ook niet worden aangevallen'', vindt Auer. ,,Als het EUMC met zuivere methodes werkt, zal blijken hoe goed Oostenrijk er voor staat. Bij ons vind je veel minder racisme dan in andere Europese landen. Wij hebben het EUMC naar Wenen gehaald. Het is toch duidelijk dat we niets te verbergen hebben.'' Auer betreurt het ,,dat Winkler niet snapt dat je een lidstaat niet zo mag provoceren.''

Het EUMC noemt Auers verwijt ,,absurd'' Volgens een woordvoerder heeft het instituut ,,natuurlijk een definitie van racisme. Daar zijn trouwens alle vijftien lidstaten mee akkoord gegaan. We gaan toch zeker niet het wiel opnieuw uitvinden. Onderzocht wordt hoe je racisme kunt meten en vergelijken, niet wat het is.''

DOSSIER OOSTENRIJK www.nrc.nl

    • Karin Jusek