Hellzapoppin'

Wie denkt dat de Marx Brothers in hun films een hoog tempo aanhielden in hun grappen, of dat in een recenter verleden de Britse komieken die Monty Pythons Flying Circus maakten origineel waren, mag zich de Amerikaanse komedie Hellzapoppin' uit 1941 niet laten ontgaan.

De theaterkomieken Ole Olsen en Chic Johnson hebben niet zoveel films gemaakt als de Marx Brothers, en niet de wereldwijde faam verkregen van een duo als Abott en Costello. Maar wat zij in 84 minuten aan grappen van allerlei aard op de toeschouwer afvuren, grenst aan het ongelooflijke.

Bij de eerste vertoning werd gezegd dat de Broadway-productie van Hellzapoppin' nóg geestiger was. Deze revue was in New York in 1938 in première gegaan en beleefde daar maar liefst 1404 opvoeringen, een van de populairste producties uit de geschiedenis van het Amerikaanse theater-Mekka.

Dat kwam door een aantal spectaculaire dansnummers en goede songs, maar toch vooral door de dragende komieken van het geheel, Olsen en Johnson, die met name uitblonken in het schijnbaar schofferen van personen uit het publiek – in werkelijkheid medewerkers van de revue die bijvoorbeeld een groot blok ijs in de schoot kregen geworpen of `nietsvermoedend' in een dansnummer werden betrokken. Ook gaven Olsen en Johnson staaltjes van massapsychose weg, door de zaal in de waan te brengen dat het plafond vol spinnen zat, en dan een lading rijst op de toeschouwers te laten neerdalen.

In de revue Helzapoppin' verdween dus – heel modern – het onderscheid tussen toneel en zaal. Toen de revue in 1941 werd verfilmd, onder regie van Henry C. Potter, werd er gezocht naar een manier om in de bioscoop een vergelijkbaar effect teweeg te brengen. De gevolgde methode maakt Helzapoppin' tot een eeuwig scriptieonderwerp voor studenten filmkunde. Helzapoppin' is namelijk een film over film geworden. Zo krijgen de acteurs het aan de stok met de operateur van de bioscoop, die zijn kader niet goed heeft staan, en moet een jongetje de bioscoop verlaten, omdat zijn moeder met het eten klaar zit. En verder flitst er een groot aantal parodistische verwijzingen naar andere Hollywood-films, en vooral Hollywood-clichés voorbij.

Naarmate de film vordert, wordt Hellzapoppin' meer een gefilmde revue, die dichter bij het origineel blijft en die – omdat dit genre inmiddels bijna volledig de geest heeft gegeven – op de hedendaagse toeschouwer een wat vervreemdende werking heeft. Toch is de gesaboteerde operettevoorstelling een wonder van comedy. En volstrekt niet verouderd is het optreden van de zwarte dansgroep Harlem Cangeroos: wat zij aan acrobatische jive laten zien moet elke hedendaagse breakdancer doen verbleken.

Helzapoppin' (H.C. Potter, VS, 1941), zondag, Ned.3, 0.01-01.23u.