Door stijgende welvaart steeds meer te kiezen

De welvaart neemt toe. En daarmee de noodzaak om naast de uitgaven ook de inkomsten te plannen.

Persoonlijke financiële planning is het zorgen voor voldoende besteedbare middelen in alle fasen van het leven en het verzekeren van risico's die niet uit het aanwezige inkomen of vermogen bestreden kunnen worden. In het verleden was dit vooral de planning van de uitgaven. De uitgaven voor het gezin werden uit de verdiensten van de kostwinner bekostigd en als daarmee het einde van de maand gehaald werd was de kous af. Er viel voor de meeste mensen niet veel te kiezen. De eerste levensbehoeften zoals voldoende voeding en een dak boven het hoofd waren het belangrijkste.

De welvaart in Nederland is sterk toegenomen en daarmee de mogelijkheden om te kiezen, ook in financiële producten. De hoge belastingdruk leidt tot grote creativiteit van de aanbieders van financiële producten die daarmee gebruik maken van de gretigheid van de belastingplichtigen om belasting te besparen, waarbij het de vraag is wiens financiële planning aan de orde is.

Geld maakt niet gelukkig, geldzorgen wel. Het is geen kwestie van toeval of op het juiste moment wel voldoende middelen beschikbaar zijn. Wie tijdig en planmatig te werk gaat, kan veel toekomstig financieel leed voorkomen. Het maken van een persoonlijk financieel plan bestaat uit niets anders dan het inventariseren van persoonlijke bezittingen en schulden en het veiligstellen van de huidige en toekomstige inkomensstroom door de juiste veiligheidsmaatregelen te nemen. Deze maatregelen hangen samen met de persoonlijke omstandigheden, zoals leeftijd, samenstelling van het gezin, opleiding, werksituatie, pensioenvoorziening, vermogenspositie en gezondheid. Het kan op lange termijn grote voordelen opleveren om het opstellen van een financieel plan zelf ter hand te nemen en niet te laten bepalen door `aantrekkelijke' aanbiedingen. Daartoe dienen naast de inventarisatie van bezittingen en schulden de mogelijke risico's die men in het leven kan lopen in kaart gebracht te worden. Het zal duidelijk zijn dat het financiële plan herziening behoeft als de persoonlijke omstandigheden veranderen. Maar ook wijzigingen buiten de eigen levenssfeer, bijvoorbeeld in de fiscale wetgeving en de sociale wetgeving, oefenen invloed uit.

Wie zorgt zo min mogelijk afhankelijk te zijn van wijzigingen in de fiscale- en sociale wetgeving heeft weinig last van aanpassingen op deze gebieden. Door het geleidelijk opbouwen van een eigen vermogen kan deze onafhankelijkheid het beste gewaarborgd worden. Het is van belang de risico's die niet uit eigen middelen bestreden kunnen worden te verzekeren. Deze risico's zijn niet voor iedereen gelijk. Een vrijgezel hoeft bijvoorbeeld geen rekening te houden met nagelaten betrekkingen. Een gepensioneerde kan niet werkloos worden. Een huurder heeft geen opstalverzekering nodig. Een degelijke ziektekostenverzekering is daarentegen voor iedereen noodzakelijk.

Met name bij financiële beslissingen die een mens slechts één of enkele keren in zijn leven neemt is een zorgvuldige overweging van het besluit belangrijk. Wie een huis koopt zou zich eerder moeten afvragen of de lasten op langere termijn opgebracht kunnen worden dan wat de fiscale voordelen op het moment van aankoop zijn. Hetzelfde geldt voor het aangaan van de langdurige verplichting voor de betaling van premie voor een kapitaalverzekering. En wie trouwt in gemeenschap van goederen deelt daardoor voortaan alle bezittingen en schulden. Deze voorbeelden hebben grotere financiële consequenties dan het verkrijgen van een beetje belastingaftrek.

Een voorbeeld ter verduidelijking. Een jong, in gemeenschap van goederen getrouwd, echtpaar zonder kinderen koopt het huis van hun dromen. De hypotheekadviseur rekent hen voor dat de hypotheekrente uit hun beider inkomen haalbaar is. Daarnaast krijgt het echtpaar het advies gedurende dertig jaar premie te storten voor beleggingen in een kapitaalverzekering. In het nieuwe belastingsysteem vanaf 2001 is de hypotheekrente maximaal dertig jaar aftrekbaar en de kapitaalverzekering zal volgens de adviseur waarschijnlijk genoeg opbrengen om de hypotheek na dertig jaar af te lossen en binnen de bandbreedte van maximaal 272.000 gulden per persoon voor de belastingvrije, aan de hypotheek gekoppelde kapitaalverzekering in box 1 blijven.

Dit advies gaat uit van de onwaarschijnlijke veronderstelling dat de omstandigheden van het echtpaar en van de fiscale wetgeving de komende dertig jaar hetzelfde blijven. Als het stel over enkele jaren wel kinderen heeft en besluit dat minstens één van hen minder gaat werken, zullen mogelijk meer mensen van minder inkomen moeten leven. Als het huwelijk minder stralend blijkt dan gehoopt werd en het paar gaat scheiden, moet alles bij helfte verdeeld worden. Dit kan extra problemen opleveren als de minimum looptijd van twintig jaar van de kapitaalverzekering nog niet verstreken is. Als het echtpaar enkele jaren na de aankoop van de kapitaalverzekering af wil wegens verkoop van het huis en vertrek naar het buitenland voldoet de kapitaalverzekering ook niet aan de voorwaarde van minstens twintig jaar premiebetaling. Zodra de polis niet meer aan de voorwaarden voldoet, wordt verondersteld dat er een fictieve uitkering heeft plaatsgevonden. De waarde van de polis wordt in dat geval verminderd met de betaalde premies. Het positieve verschil tussen de waarde van de polis en de betaalde premies wordt vervolgens in box 1 progressief belast. Behalve de genoemde risico's loopt het echtpaar bovendien de kans dat op korte termijn de beleggingen onverhoopt niet goed renderen of de huizenprijzen lager worden.

Als dit stel voldoende middelen heeft om het huis te kopen en geleidelijk af te lossen zouden zij hun risico's beperken. De veelgeroemde hypotheekrenteaftrek, die voor het eigen huis dat tot hoofdverblijf dient voorlopig wordt gehandhaafd, wordt vanaf 2001 lager omdat de marginale tarieven in box 1 omlaag gaan. Bovendien beperkt de lening de aftrek voor een volgende lening bij aankoop van een ander duurder huis.

Als het nieuwe huis duurder is dan het eerste kan voor het meerdere weer een aftrekbare lening voor dertig jaar afgesloten worden; het deel dat betrekking heeft op de afgeloste lening op het eerste huis, wordt beperkt tot de looptijd van de eerste hypothecaire lening.

Voor het geval dat één van hen beiden voortijdig zou overlijden kunnen zij een overlijdensrisicoverzekering sluiten. De premie voor dergelijke verzekeringen is voor gezonde jonge mensen relatief laag.

Door af te lossen op de hypothecaire lening wordt men minder kwetsbaar voor wijzigingen in de persoonlijke- en in de fiscale sfeer en leidt dit tot vermogensopbouw. De eventuele verkoopwinst van het huis blijft onbelast en de onbelaste waarde kan als buffer voor de toekomst dienen. Als er geld overblijft na uitgaven en aflossing van de hypothecaire lening kan dit voor vermogensopbouw aangewend worden. Vroeg beginnen geeft de beste kans op redelijk vermogen. Het vermogen kan naar behoefte voor de studie van de kinderen, aanvulling van de oudedagsvoorziening of voor vakanties gebruikt worden. Het vermogen kan eenvoudig opgebouwd worden door iedere maand een vast bedrag in een goed controleerbaar wereldwijd gespreid beleggingingsfonds te investeren. Voor de korte termijn kan een spaartegoed tegen zo hoog mogelijke rente als buffer voor onverwachte uitgaven dienen.

    • Marja Weeda