Samples doen punk-funk herleven

Het gebruik van samples in hiphop en dance heeft de belangstelling voor de punk-funk uit de jaren tachtig doen opleven. Groepen als 23 Skidoo, die jarenlang geen cd hebben gemaakt, maken weer nieuwe muziek.

Dj's, en vooral Engelse dj's, blinken uit in muzikale archeologie. Daarbij gaat het ze om zeldzame vondsten: de rare grooves. Al sinds de opkomst van de dj, eind jaren tachtig, zagen ze die zeldzame platen als dé manier om zich van elkaar te onderscheiden. De in een stoffig hoekje van een platenzaak opgedoken vinyl-single die plotseling de eigentijdse dansvloeren in beroering brengt is goud waard – en niet alleen voor de dj die hem heeft gevonden. Want menige carrière van vergeten helden is op deze manier nieuw leven ingeblazen. De JB's bijvoorbeeld, de begeleidingsband van James Brown uit zijn funkjaren, hebben dankzij de samples van vele hiphop-dj's weer volop aandacht gekregen.

Inmiddels heeft de speurzin van de dj's zich verlegd naar de jaren tachtig en is er opnieuw een `vergeten' stroming die een tweede leven krijgt, en wel de `punk-funk' of `white boy funk', zoals men het tegenwoordig in Engeland noemt. Het gaat om muziek van groepen als 23 Skidoo, ESG (bestaande uit zwarte vrouwen, dus niet aan te duiden met `white boy funk'), Chakk, Hula, A Certain Ratio, Shriekback, Liquid Liquid en The Normal.

Begin jaren tachtig waren er teveel onderlinge verschillen tussen de bands om van een hechte stroming te kunnen spreken. Zo was A Certain Ratio verbonden aan het kunstzinnige Factory-label waar veel depressieve-mannen-muziek verscheen (van onder meer Joy Division). ESG daarentegen ontstond in de South Bronx, New York, toen de moeder van Renee, Valerie en Marie instrumenten voor haar dochters kocht met de bedoeling ze van de straat te houden. Toch was er één kenmerk dat deze groepen met elkaar verbond: de grote aandacht voor de groove, en speciaal voor de funky basloopjes die prominent naar de voorgrond waren gehaald.

Juist dit laatste maakt de liedjes tegenwoordig geliefd, zowel bij de dj's in de clubs als bij degenen die rare grooves gebruiken in hun eigen muziek. Zo hadden de Engelse Chemical Brothers in 1997 een grote hit met Block Rockin' Beats dat geheel was gebaseerd op de baslijn van 23 Skidoo's Coup uit 1983. De drie vrouwen van ESG hoorden de bas van hun UFO (1982) terug in nummers van zowel TLC als Q-Tip.

ESG en 23 Skidoo zijn ook zelf weer actief. Voor ESG is het een echte come back, want de zussen waren inmiddels werkzaam als verpleegster, buschauffeur en gevangenisbewaarder. Een paar maanden geleden waren Renee, Valerie en Marie in Engeland op tournee, en speelden daar voor enthousiaste zalen. 23 Skidoo bracht vorige maand een nieuwe, titelloze cd uit, de eerste sinds 1984. In het geval van 23 Skidoo is er geen sprake van een reünie: de leden zijn nooit opgehouden samen muziek te maken en beheren gezamenlijk een studio en de platenmaatschappij Ronin.

23 Skidoo gold begin jaren tachtig als experimenteel en obscuur. De vier muzikanten waren gelieerd aan de `industriële' stroming van onder meer Throbbing Gristle en Cabaret Voltaire. Dit was overigens eerder een ideologische overeenkomst was dan een muzikale. Men verdiepte zich in kabbalistiek, en het werk van de satanistische schrijver Aleister Crowley. De muzikanten van 23 Skidoo onderzochten eigen manieren van muziek maken: drummen op olievaten, en componeren door middel van de van William Burroughs geleende `cut up'-techniek.

Vanuit zijn woning annex studio in Noord-Londen vertelt percussionist/producer Alex Turnbull per telefoon over de ongeveer vijftien jaar dat 23 Skidoo uit zicht verdwenen was. ,,We hebben niet stil gezeten.'' zegt Turnbull. ,,Rijen tapes met muziek staan er op de plank. Maar vanaf eind jaren tachtig was de muziekscene erg commercieel geworden. We lagen er uit.''

Muzikaal was 23 Skidoo zijn tijd vooruit. Wie nu luistert naar bijvoorbeeld de single The Gospel Comes To New-Guinee uit 1983, hoort een hypnotiserende, hedendaags klinkende dance-track. De groove werd gemaakt met tape-loops (begin en eind werden aan elkaar geplakt, zodat er een eindeloze herhaling ontstaat); de primitieve voorlopers van wat tegenwoordig moeiteloos met de computer kan worden bereikt. ,,We doen tegenwoordig nog veel dezelfde dingen als vroeger.Maar nu is het allemaal eenvoudig uit te voeren, dankzij de recente technische ontwikkelingen'', zegt Turnbull.

Hun nieuwe cd noemt hij `glad', een ongewone kwalificatie van een muzikant over zijn eigen product. ,,Vroeger, toen we nog moesten plakken en knippen met de tapes, klonken we ruw. Inmiddels hebben we ons de nieuwste digitale technieken eigen gemaakt en stoppen we veel meer verschillende ingrediënten in de muziek. Maar nu is het niet rauw; alles is netjes op elkaar afgestemd.''

De nummers op de nieuwe cd ontleenden allerlei elementen aan hedendaagse hiphop, dance en jazz. Opvallendst zijn de langgerekte, omfloerst pulserende samenspraken tussen bas en percussie. Soms zakt de spanning in, in andere gevallen ontstaat er een aangename roes. ,,Mensen zijn soms teleurgesteld dat we niet meer klinken zoals vroeger omdat onze oude stijl nu zo populair is. Maar ja, dat hebben wij achttien jaar geleden dus al gedaan. Dat is voor ons niet meer interessant.''

De meeste nieuwe nummers hebben, afgezien van een enkele rap, geen zang, net als vroeger. ,,Begin jaren tachtig verzetten we ons tegen de rock 'n' roll-clichés van die tijd. We hadden zo onze eigen ideeën over de rol van de muzikant. Daarom zongen we niet. En als we live optraden, stonden we praktisch in het donker. Bovendien regen we de nummers aaneen tot een ononderbroken geheel, zodat het publiek niet de kans kreeg te applaudiseren.''

De enige momenten waarop 23 Skidoo met zangstemmen werkt is als de groep remixen doet voor andere artiesten. Zo verschenen er de afgelopen jaren remixen van onder andere Stevie Wonder, Seal en Ice-T. ,,Dat is een prettige bijbaantje'', zegt Turnbull. ,,Want je kunt kunt je eigen muziek gebruiken ter omlijsting van iemand anders' geweldige stem. Het is de perfecte combinatie.''

Oud werk van 23 Skidoo is niet meer verkrijgbaar maar wordt binnenkort her-uitgebracht door Virgin. De nieuwe cd van 23 Skidoo is verschenen bij Virgin (cdv2912). Oude nummers van ESG zijn heruitgebracht door Soul Jazz Records (uscd10), onder de naam A Bronx Story. Twee nummers van 23 Skidoo, onder andere `Coup', zijn al verschenen op de punkfunk-compilatie 9 O'Clock Drop (met onder andere A Certain Ratio, Liquid Liquid) van Andy Weatherall.