Een goedbedoeld klapje

Mag een islamitische man zijn vrouw slaan? Bij elke discussie hierover wordt vers 4.34 uit de Koran tevoorschijn gehaald. ,,Mannen zijn voogden over de vrouwen omdat Allah de enen boven de anderen heeft doen uitmunten [...] En degenen, van wie gij ongehoorzaamheid vreest, wijst haar terecht en laat haar in haar bedden alleen en tuchtigt haar.''

Tuchtigt haar, is de vertaling uit 1953. Hoogleraar J.H. Kramers vertaalt het in 1992 anders: ,,[...] vermaant haar, vermijdt haar op de rustplaatsen en slaat haar.'' Ook de meeste Engelse vertalingen gebruiken beat her voor het Arabische woord adreb.

Nu betekent dit niet dat de Koran mannen toestaat te pas en te onpas hun vrouw in elkaar te meppen. Sommige Engelse vertalingen schrijven beat her (lightly). In de Koran en in de overleveringen van Mohammed staat namelijk ook dat het niet de bedoeling is iemand in het gezicht te slaan of `schade aan het lichaam' toe te brengen. Bovendien moeten vrouwen volgens de Koran met respect en vriendelijkheid behandeld worden.

Moslims wijzen ook altijd op de aangegeven volgorde. Eerst moet de man zijn vrouw vermanen, vervolgens haar een tijdje alleen laten slapen en pas dan – echt in het uiterste geval! – een tikje geven. Volgens schriftgeleerde Jamal Badawi gaat het al met al om een uitzondering, alleen te gebruiken als een vrouw telkens weer iets onacceptabels doet. Anderen vergelijken het met het goedbedoelde klapje van een vader. ,,Die zou toch ook nooit de bedoeling hebben zijn kind pijn te doen'', is de uitleg op de site understanding-islam. Maar weer andere commentatoren zien dit als een doekje voor het bloeden. Volgens hen komt het er, alles tezamen, op neer dat vrouwen als een soort huisdieren moeten worden behandeld: binnen houden, vriendelijk bejegenen als ze zich gedragen, maar streng disciplineren als ze iets verkeerd doen.

Vandaar dat dit soort passages rijp zijn voor een herinterpretatie, vindt Mehmet Nuri Yilmaz, hoofd van het Turkse directoraat voor Godsdienstzaken (Diyanet). Vorige week zei hij in een vraaggesprek dat het tijd is om de traditionele uitleg van de Koran een beetje aan te passen aan de moderne tijd. In de tijd dat de Koran aan de profeet Mohammed werd geopenbaard, de zevende eeuw na Christus, betekenden de voorschriften over vrouwen eigenlijk een verbetering, volgens Yilmaz. ,,Voor de komst van de islam werden vrouwen doodgeslagen. De Koran heeft hun positie verbeterd door geweld alleen toe te staan als laatste redmiddel om de eenheid van het gezin te bewaren.''

Maar dat is voor hem niet genoeg. ,,We kunnen zulke verzen niet eeuwig volgen.'' Het gaat hem niet alleen om het slaan, maar ook om het (oneerlijke) erfrecht en de polygamie. Herinterpretatie moet volgens Yilmaz aantonen dat de islam verenigbaar is met democatie, rechten van de mens en emancipatie van vrouwen.

Discussie over dit soort onderwerpen is bepaald niet nieuw, schriftgeleerden praten er al jaren over. ,,Maar dat de hoogste baas van de Diyanet het zegt is wel nieuw'', volgens Yassin Hartog van de stichting Islam en Burgerschap. Hij vindt het van groot belang dat ,,de huidige generatie een eigen interpretatie op de Koran ontwikkelt''.

Het probleem is dat behoudende islamieten daar weinig trek in hebben. ,,Het is heel moeilijk om geleerden op één lijn te krijgen'', zegt Muhammet Uysal, voorzitter van de aan de Diyanet verbonden Turkse Islamitische Culturele Federatie. ,,In Turkije komen ze al een jaar of acht bij elkaar om dit soort zaken te bespreken, maar ze struikelen over de vraag of passages in een bepaalde context moeten worden geplaatst, of letterlijk moeten worden genomen.'' Daar komt bij dat cultuur en religie vaak door elkaar lopen, zegt Yassin Hartog. ,,Je vindt macho-elementen uit de Turkse cultuur terug in hun interpretatie van de islam.''

De Koran is het woord van God, maar liberale moslims voeren aan dat desondanks niet elk woord letterlijk genomen hoeft te worden. `Het gaat om de betekenis', wordt dan gezegd. Hartog: ,,Als een religie er niet in slaagt zichzelf in de context van de tijd te plaatsen, sterft de religie uit.''

    • Yasha Lange