De pretbox van Vermeend

Slapend rijk worden is binnen afzienbare tijd niet langer een droom maar werkelijkheid. Het ideaal om geld te verdienen zonder er iets voor te hoeven doen, komt binnen handbereik van alleman. Dat wil zeggen: voor iedereen met een vermogen of een tweede huis. Het is een kwestie van rijk zijn en rijker worden.

Dit financiële nirwana voor de bezittende klasse is te danken aan Willem Vermeend, sociaal-democraat, voormalig staatssecretaris van belastingen en tegenwoordig minister van Sociale Zaken. Vermeend heeft samen met minister Zalm (Financiën) een nieuw belastingstelsel opgesteld en door het parlement geloodst. Op 1 januari 2001 treedt dit stelsel in werking, met forse verlagingen van de toptarieven voor de inkomstenbelasting en een volkomen andere aanpak voor de belasting van vermogens. Inkomen uit vermogen wordt niet langer opgeteld bij het inkomen uit arbeid en vervolgens belast volgens het progressieve tarief van de inkomstenbelasting, zoals nu het geval is. Er komt een systeem van drie `boxen'– box 1 voor inkomen uit arbeid en het eigen huis, box 2 voor zelfstandige ondernemers, box 3 voor inkomsten uit sparen en beleggen. Het gaat om deze derde box. Belastingdeskundigen spreken smalend over de `pretbox van Vermeend'.

Al dan niet met hulp van hun fiscalisten ontdekken belastingplichtigen hoe profijtelijk dit boxenstelsel kan uitpakken. Het wordt namelijk mogelijk om inkomsten, die nu nog progressief belast worden, in het nieuwe stelsel belastingvrij te ontvangen. Dat kan omdat in box 3 het bezit wordt belast, maar de inkomsten die uit dat bezit voortvloeien, belastingvrij zijn. Met ander woorden: kassa.

Hoe werkt dit? Heel eenvoudig. Vanaf 1 januari geldt voor box 3 een `vermogensrendementsheffing' van dertig procent over vier procent van de waarde van het vermogen, dat wil zeggen een belasting van 1,2 procent ongeacht de inkomsten.

Dit levert spectaculaire voordelen op, bijvoorbeeld met een tweede (of derde, etc.) huis. Een voorbeeld: in de `oude' situatie heeft iemand een tweede huis van vijf ton met een hypotheek van zes procent (30.000 gulden) en 50.000 gulden huurinkomsten. Het belastbare inkomen bedraagt dan 20.000 gulden en als dit in het 50 procent-tarief valt, blijft er netto 10.000 gulden over. In het nieuwe belastingstelsel gaat de rekensom als volgt: de huuropbrengst bedraagt nog steeds 50.000 gulden, de hypotheekrente 30.000 gulden. Het netto-inkomen van 20.000 gulden wordt niet meer belast. Het inkomen verdubbelt. Het effect is nog groter bij het oude tarief van 60 procent. Ook als het tweede huis niet met een hypotheek is gefinancierd, is de inkomensstijging enorm. Dan was in de oude situatie het inkomen na belasting (50 procent over 50.000 gulden huur) 25.000 gulden. In box 3 van Vermeend is de 50.000 gulden belastingvrij.

Dit is financieel uiterst interessant en de vraag naar huizen is dan ook niet voor niets zo groot. Er moet over de waarde van het huis wel 1,2 procent vermogensrendementsheffing worden betaald (in het voorbeeld: 6.000 gulden), maar daar staat tegenover dat de vermogensbelasting verdwijnt. Het nettoresultaat is `een stelsel voor de rijken', zoals belastingdeskundigen het boxenpakket onverbloemd noemen.

Geeft dit kabinet met dank aan een VVD-minister en een PvdA-staatssecretaris van Financiën werkelijk zoveel weg aan huizenbezitters? Binnen het kabinet heeft een enkeling nog wel gesputterd dat het nieuwe stelsel absurde effecten heeft, maar premier Kok veegde alle bezwaren van tafel. Er was lang genoeg op gestudeerd en er viel niet meer over aanpassingen te praten. De PvdA is hypergevoelig als het gaat over discussies die ook maar iets te maken hebben met de aftrek van hypotheekrente.

Het is nog gekker. Onderhoudskosten aan het tweede huis waar inkomsten tegenover staan, zijn tot eind dit jaar aftrekbaar van de belastingen. Wie lopend onderhoud wil laten uitvoeren, doet dat dit jaar of desnoods later met een rekening van de aannemer die vóór het einde van het jaar is betaald. Dat levert over dit jaar nog een leuke aftrekpost op en vanaf volgend jaar onbelaste inkomsten. Geen wonder dat er op het ogenblik geen aannemer is te vinden die tijd heeft om een klus aan te nemen. Ze zitten allemaal tot over hun oren in het werk.

De fiscale behandeling van box 3 heeft dus minstens twee onbedoelde neveneffecten. Het jaagt de huizenprijzen omhoog en het zorgt voor nijpende krapte bij aannemers. Hiervan kan nog worden volgehouden dat deze effecten na 1 januari 2001 zullen afvlakken. Dat kan van de inkomensgevolgen niet worden gezegd. Het inkomensvoordeel is blijvend, hoe meer met eigen geld gefinancierd, hoe beter. Zo opent de pretbox van Vermeend ongekende mogelijkheden. Samenwonen met je vriend of vriendin en je eigen huis verhuren. Het huis dat vrij komt bij de erfenis na overlijden van je ouders niet verkopen, maar verhuren. Het eigen huis op een dure locatie verhuren en zelf goedkoper ergens anders gaan wonen. Fiscalisten verkneukelen zich, mensen met een vermogen houden zich gedeist nu de onvermoede windfall profits van het nieuwe belastingstelsel doordringen.

Vorige maand ontstond er nationale opschudding toen bleek dat het inkomen van topmanagers het afgelopen jaar gemiddeld met dertien procent was toegenomen. Vermeends pretpakket zorgt voor inkomensstijgingen van honderd procent en meer. Het vreemdste van dit alles is de oorverdovende politieke stilte.

rjanssen@nrc.nl

    • Roel Janssen