Brian Ward en het Poldermodel

De Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), met 2.300 medewerkers goed voor driekwart van de nationale gasproductie, worstelt met een imagoprobleem. Directeur Brian Ward is tegen een `terugvecht-profiel'. Hij kiest voor een open dialoog over voor- en nadelen van gaswinning.

Een energiek bewegende, slanke gestalte. Donkere, vriendelijke ogen onder licht grijzende lokken kijken je scherp onderzoekend aan. Brian J. Ward (53), een Britse Shell-man met grote internationale ervaring in het zoeken naar en winnen van olie en aardgas (exploratie en productie) leidt sinds ruim een jaar de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM), een 50/50 procents dochter van Shell en Esso.

,,Ik ben lang actief geweest als uitvoerend directeur van Shell-dochtermaatschappijen, ik ben geen man voor de centrale kantoren'', zegt hij in zijn werkkamer in het NAM-kantoor in Assen. In korte tijd heeft Ward zich een aardige vocabulaire in het Nederlands eigen gemaakt, maar het vraaggesprek moet nu nog even in het Engels. ,,Volgend jaar sta ik u in het Nederlands te woord.''

,,Het grootste verschil'' tussen de banen die hij elders in de wereld vervulde, en deze positie noemt hij ,,dat de NAM en haar activiteiten echt een deel van deze samenleving zijn. In veel landen waar ik heb gewerkt, kon je in een paar gesprekken mensen overtuigen van het nut van je plannen, anders ging het niet door. Hier gaat dat niet zomaar. Je hebt te maken met het Poldermodel, met een reeks organisaties, de milieubeweging en de politiek. Je wordt als het ware door de hele samenleving gevoerd, een moeilijk maar tegelijk boeiend proces.''

Een van de belangrijkste taken waarin Ward zijn kracht wil zoeken is een offensief om het imago van de NAM op te vijzelen. Dat imago is zwaar geschonden door de hardnekkige gevechten over proefboringen naar aardgas onder de Waddenzee en de Biesbosch. ,,Zeer ten onrechte'', zegt hij fel. ,,Het is heel triest dat het beeld van de gaswinning in Nederland, bijvoorbeeld op televisie, bestaat uit een groot boorplatform op de Waddenzee, het liefst met baby-zeehonden op de voorgrond. Alsof wij een bedreiging van de natuur zijn. Als je meneer en mevrouw Smits op straat iets vraagt over gaswinning dan is dat het beeld. Ik zou er een lief ding voor over hebben om eens heel goed uit te leggen hoe onze activiteiten in elkaar steken en dat wij gewoon uitvoeren wat de overheid in gang heeft gezet, namelijk het kleine-veldenbeleid.''

Kleine gasvelden, sinds de oliecrisis in 1973 ontwikkeld, leveren nu zo'n 60 procent van de Nederlandse gasproductie waardoor het grote veld in Groningen, dè goudmijn van Nederland, nog lang kan worden gespaard. Puur voor de binnenlandse gasvoorziening na 2015, wanneer de huidige exportcontracten beginnen af te lopen. Ward: ,,Als er geen kleine-veldenbeleid was gevoerd, was het Groningenveld nu bijna leeg geweest.'' Seismisch onderzoek van de NAM heeft uitgewezen dat er onder de Waddenzee tussen de 70 en 170 miljard kubieke meter gas zit (vijf- tot dertienmaal het jaarverbruik van de Nederlandse huishoudens). Veertig miljard kuub van die reserves is al aangetoond. Om de hoeveelheid energie die zich onder de Waddenzee bevindt duurzaam te laten opwekken, zou je 10.000 tot 20.000 windmolens moeten laten draaien, heeft de NAM-topman uitgerekend.

De NAM heeft een eeuwigdurende concessie van de staat voor de winning onder het Wad. Of het Waddengas ook werkelijk winbaar is moet uit proefboringen vanaf de rand van het gebied blijken, maar tegen de noodzakelijke vergunningen lopen de milieubeweging en een deel van de Haagse politiek te hoop.

Brian Ward wil graag het echte verhaal vertellen over de ,,enorme voordelen voor Nederland'' van de gaswinning, en de voorzorgen van de NAM om ,,elke schade aan het milieu te voorkomen''. ,,Niet alleen aan de direct belanghebbenden, maar ook aan het publiek en aan de politici. Dus ook aan de heer en mevrouw Smits, al zijn zij niet de beslissers. Dat past perfect in het Poldermodel.'' Trots toont hij foto's op zijn computerscherm van het herstel van de natuur op een olieveld in Schoonebeek dat door de NAM is verlaten. ,,Dit is is een van de beste voorbeelden van hoe wij met de natuur omgaan.''

Gaswinning in Nederland past goed in het energie- en milieubeleid van de nationale overheid en van de Europese Unie, zegt Ward, nu bijvoorbeeld al steeds meer landen bij de elektriciteitsproductie overschakelen van kolen op gas. ,,Dat is een enorme bijdrage aan verbetering van het klimaat (minder broeikasgassen) waarover eind '97 internationale afspraken zijn gemaakt in Kyoto. Stel dat het Waddengas er niet komt. Dan moet Nederland veel eerder gas gaan importeren, voor een groot deel uit Rusland. Vergeet niet dat je bij transport over 4.000 kilometer 17 procent van je gas kwijt bent aan de compressoren onderweg en dat je daarmee weer een aanzienlijke extra hoeveelheid CO2 (broeikasgas) produceert. Bij 8.000 kilometer (Turkmenistan, Kazachstan, Iran) loopt dat op tot een verlies van 23 procent.''

Aardgas is volgens de NAM-directeur de belangrijkste energiebron die een overgang naar een duurzame samenleving met vernieuwbare energie (zon, wind, biomassa, waterstof) mogelijk moet maken. ,,In de Europese Unie leveren die duurzame bronnen nu zo'n 6 procent van ons energieverbruik. De Europese Commissie wil dat tegen 2010 verdubbeld zien en de Shell-scenario's wijzen uit dat we tegen 2050 de helft van onze energiebehoefte uit duurzame bronnen kunnen halen. Maar je hebt wel brandstof nodig om daar naar toe te leven. Kolen zijn uit, die vindt men te vuil, kernenergie is in Europa ook niet meer populair en zal geleidelijk verdwijnen. Olie zal nog een tijd een belangrijke energiebron blijven, vooral voor het motorverkeer. Maar gas is veruit de schoonste en minst schadelijke brandstof. Een sterk stijgende vraag in West-Europa zal onmiskenbaar prijseffecten met zich meebrengen.''

Nederland verdient aan de gaswinning miljarden per jaar: de afgelopen 35 jaar inde de staat in totaal ruim 280 miljard gulden, vorig jaar was dat 7,5 miljard. Tientallen bedrijven en duizenden werknemers verdienden er een goede boterham aan. ,,Nederland kan extra profiteren door een fors deel van de stijgende vraag in Europa te leveren. Je beperkt daarmee het broeikaseffect, met een minimumeffect op het milieu. De Waddenzee wordt door ons geen enkele schade toegebracht. Onafhankelijk onderzoek bij Ameland heeft uitgewezen dat gaswinning per saldo geen nadelig effect van betekenis heeft.''

Ward meent dat het afwijzende standpunt van de milieubeweging louter is gebaseerd op vrees voor aantasting van milieu en landschap, maar dat een energiebeleid meer overwegingen kent. De NAM-directeur wil volgens het Poldermodel werken: ,,Laten we een dialoog voeren en alle inzichten horen. Die dialoog moet de kern vormen van een nieuw, beter imago van de NAM. Ik ben tegen een `terugvecht-profiel'. Laat de Nederlandse maatschappij onze agenda bepalen. Wij hebben het voordeel dat we geen producent van sigaretten zijn, van een product dat schadelijk is voor de gezondheid, maar dat wij het energietekort dat in Europa gaat ontstaan, kunnen helpen opvullen.'' Maar hij wil wel graag dat er na een nieuwe discussieronde zekerheid wordt geboden. Die discussie zou tot een conclusie moeten leiden: wel of geen vergunning voor proefboringen. ,,Dat is manageble. Maar voor ons is het niet te verstouwen als er daarna weer een hele serie beroepen bij de rechter komt.''

Ook de aandeelhouders van de NAM willen die zekerheid als het aankomt op investeringen. ,,Wij hebben nu zo'n 750 miljoen gulden in het project Waddenzee geïnvesteerd. Voordat ik nieuwe investeringsvoorstellen aan de aandeelhouders voorleg, wil ik me redelijk comfortabel voelen dat ik via het Poldermodel een zekere maatschappelijke steun heb verworven.''

De vraag of de NAM vasthoudt aan een grote claim op de overheid als het feest niet doorgaat, zoals Wards voorgangers de afgelopen tien jaar steeds hebben herhaald, beantwoordt hij niet rechtstreeks: ,,We houden wel vast aan onze concessies om onze juridische rechten te beschermen.'' Is er dan toch niet iets veranderd in de opstelling van het bedrijf? ,,De wéreld is veranderd!''

Mocht er in het debat dat Ward wil aanzwengelen een verzoek van minister Pronk (Milieu) opduiken om de NAM een extra bijdrage te laten leveren aan de Nederlandse verplichtingen in het kader van de Kyoto-afspraken (vermindering uitstoot broeikasgassen) dan staat hij daar niet bij voorbaat afwijzend tegenover. Is opslag van CO2 in lege gasvelden een mogelijkheid? Ward: ,,Persoonlijk voel ik er voor, als tijdelijke bijdrage. Maar we doen dit niet om goeie sier te maken, het moet wel degelijk een zakelijk onderdeel van ons werk worden. We hebben de noodzakelijke kennis van de ondergrond in huis. Het ene veld is daar wel voor geschikt, het andere niet. Onze aandeelhouders hebben hierin ook een stem. We weten heel goed dat de milieu-organisaties er twijfels over hebben, omdat het een structurele vermindering van de uitstoot in de weg zou kunnen staan. In de zin van: als de CO2 wordt opgeslagen zouden andere, politiek gevoelige maatregelen als minder autoverkeer niet nodig zijn. Ook zou het volgens de milieubeweging de ontwikkeling van alternmatieve energiebronnen kunnen vertragen. Wij sluiten daar de ogen niet voor. We willen hier graag over meedenken, maar we zullen nooit zeggen dat wij even het broeikasprobleem gaan helpen oplossen.''