`Talenten sneeuwen onder in een lijkenhuis'

Vitesse heeft één van de beste jeugdopleidingen van Nederland. De Arnhemse club investeert jaarlijks vier miljoen gulden in een echte voetbalschool. Sinds drie jaar is Joop Brand (64) hoofd jeugdopleiding.

,,Er wordt in Nederland natuurlijk genoeg voetbaltalent geboren'', zegt Joop Brand. ,,Het is heerlijk om ventjes van acht jaar al zo goed te zien voetballen. Maar daarna stagneert het en gaat het soms hartstikke verkeerd.'' Puntsgewijs somt Brand in een lange monoloog een aantal zaken op dat van invloed is op het jeugdvoetbal in Nederland.

Punt 1, de dagopleiding. ,,Het is in al die miljoenenbedrijven van het betaald voetbal een bizarre situatie dat veel clubs nog steeds niet werken met een avondopleiding. Talentjes trainen één keer per dag in de avonduren, komen soms om half elf thuis en moeten de volgende dag weer om acht uur op school zijn. Vier jaar geleden hebben ze dat hier omgegooid. In samenwerking met het Gelders College is gekozen voor een dagopleiding. Wat betreft resultaten is daarmee een enorme inhaalslag gemaakt op andere topclubs. Twee jaar geleden werd onze C-jeugd kampioen van Nederland, vorig jaar de A- en B-junioren. Ook komt er doorstroming naar het eerste elftal van Ronald Koeman. We hebben de hegemonie van Ajax doorbroken. Die club heeft jaren de beste opleiding gehad omdat er geen concurrentie was. Nu zijn ze in Amsterdam het slachtoffer geworden van hun conservatisme. Geen enkel jeugdelftal van Ajax werd afgelopen seizoen kampioen. De A1 had twintig punten achterstand, de B1 was matig en de C1 werd vijfde.

,,Bij ons gaan de kinderen van acht tot half elf 's morgens naar school, van elf tot kwart over twaalf wordt getraind op het veld. Na de gezamenlijke lunch gaan ze weer naar school van één tot drie uur. En van drie tot half vijf wordt er opnieuw gevoetbald. Daarna brengen busjes 54 kinderen naar huis. Zestien blijven er op Papendal slapen. Met Beltman en Fadrhonc heb ik 35 jaar geleden al het jeugdinternaat bij Go Ahead opgericht. Daarna heeft de ontwikkeling stil gestaan. Naast Vitesse hebben alleen Heerenveen, Twente en Feyenoord dagopleidingen. Ajax probeert nu ook zoiets te doen in de Bijlmer. Het is een hartenkreet en smeekbede: geef kinderen met een voetbalknobbel de kans zich te ontwikkelen via een dagopleiding.''

Punt 2, de `zitkinderen'. ,,We hebben in Nederland blanke `zitkinderen' en donkere allochtone `doekinderen'. Dat ga je terug zien in de eerste elftallen. In sommige clubs in de Randstad is het een bijzonderheid als je nog een blank kind in een jeugdelftal ontdekt. Vooral blanke kinderen zitten tegenwoordig voornamelijk thuis videobanden te bekijken of computerspelletjes te doen. Dodelijk voor het voetbal. Allochtone kinderen gaan niet zo trouw naar school, ze spelen vaker op straat. In hun cultuur zijn ze gewend buiten te zijn. Dus wordt er door hen op straat ook meer gevoetbald. Uit die groep komen de nieuwe talenten. Dit zijn nog maar de fysieke zaken van deze tijd. Ik werk hier met een psycholoog omdat het soms griezelig is wat kinderen thuis meemaken.''

Punt 3, de jeugdopleiding bij amateurclubs. ,,De opleiding voor kinderen tussen de acht en twaalf jaar is vaak in verkeerde handen. Dat heeft met bureaucratie te maken want stichtingen als Vitesse mogen uit die leeftijdscategorie geen spelers opnemen. In Arnhem loopt een ongelooflijk talent rond van negen jaar. Zijn kamer is behangen met het geel-zwart van Vitesse. Maar hij is noodgedwongen lid van een club die hij haat. Amateurclubs kampen vaak met gigantische financiële problemen en hebben dus niet altijd een goed kader. Voetballertjes kunnen er hoogstens één of twee keer per week terecht om te trainen. Het gaat bij de amateurclubs om bezigheidstherapie, niet om talent te ontwikkelen.'' (Overigens ligt er bij de bondsvergadering van de KNVB een voorstel om de rechtsongelijkheid tussen verenigingen en stichtingen op te heffen, red.)

Punt 4, de jeugdcompetities tot veertienjarigen. ,,Wij spelen met onze C-tjes (twaalf tot veertienjarigen) in een competitie met vier, vijf betaalde clubs. De rest zijn teams van amateurclubs. De verhoudingen liggen scheef. Sommige elftallen verliezen elke wedstrijd met 24-0. Gelukkig wil de KNVB de bovenste vier teams van die zes afdelingen bij elkaar voegen.''

Punt 5, de buitenlanders. ,,Wij hebben in de opleiding op zeventig jongens drie spelers uit Kameroen, één uit België en één uit Guinee. Buitenlanders moeten hun Nederlandse concurrenten in talent overstijgen. Het gaat dus om een klein aantal. In Den Haag dachten ze dat het hier een opvangcentrum was voor asielzoekers. In Zeist kregen de bestuurders een rood hoofd toen ze hoorden wat het werkelijke aantal buitenlanders was waarmee we werken. In het hele betaald voetbal lopen in de jeugdopleidingen twintig echte buitenlanders rond. Veel Nederlandse jongens kunnen een voorbeeld aan ze nemen. Ik heb de buitenlanders bij ons er vaak op `betrapt' dat ze 's avonds nog aan het tennisvoetballen waren. Voor hen is voetbal een vorm van overleven. In drie maanden spreken ze meestal Nederlands. Dat blijkt dus mogelijk en geeft te denken als je toegelaten asielzoekers hoort die na drie jaar nog geen woord van onze taal verstaan.''

Punt 6, de tweede elftallen. ,,Dit gebeuren voor spelers tot 21 jaar is de grootste ramp van het voetbal. Talenten van 17, 18 jaar worden gedumpt in een vergaarbak van teleurgestelde spelers die niet voor het eerste in aanmerking komen. In een competitie op een grauwe maandagavond moeten in een emotieloze sfeer talenten gedijen die een paar jaar later dienen klaar te staan voor het A-elftal. Wie dit heeft bedacht verdient een rode kaart. Talenten sneeuwen onder in een lijkenhuis. Wij gaan een beloften-elftal samenstellen dat we in een andere ambiance een aparte competitie laten spelen.''

Brand heeft zijn grootste grieven geuit. De oud-trainer van Go Ahead, DWS, Haarlem, AZ, Volendam, Sparta en Telstar loopt al lang mee in het voetbal. Altijd toonde hij zich een pleitbezorger voor jeugdopleidingen. ,,Ajax heeft de laatste jaren zijn cultuur verloochend door veel buitenlandse spelers aan te trekken. Laten we hopen dat Co Adriaanse slaagt met die Nederlandse jongens.''

Brand kan niet begrijpen dat clubs geen heil meer zien in het opleiden van jeugdspelers wanneer onder druk van de Europese Commissie afkoopsommen worden beperkt. ,,Laten we met z'n allen blijven opleiden, dan kun je geen grote verliezen lijden. Als zelf opgeleide spelers vertrekken hebben we toch drie tot vier jaar plezier van ze gehad, zonder dat daar grote kosten tegenover stonden. In de nieuwe regeling ontvangt de club een vergoeding voor de opleidingskosten. Wat doen we in godsnaam moeilijk?''

In het seizoen 2003/2004 moet ruim de helft van de A-selectie van Vitesse uit zelf opgeleide spelers bestaan. Nu al zijn John van Beukering, Emiel Mbamba en Kristof Aelbrecht talenten die staan te dringen. Van Beukering maakte als A-junior 27, 28 doelpunten per seizoen en wordt gezien als de toekomstige spits van Vitesse. Brand: ,,We hebben zeven, acht spelers in huis die het gaan maken. Daar mag men ons op afrekenen.''

Dit is aflevering één in een serie over jong voetbaltalent in Nederland.