Noordelijke vloot sterk gereduceerd

De Noordelijke Vloot van de Sovjet-Unie was tijdens de Koude Oorlog de schrik van de NAVO. Oppervlakteschepen en onderzeeërs zwermden bij de jaarlijkse grootschalige Zapad-oefeningen vanuit de vlootbases op het Kola-schiereiland uit over de noordelijke Atlantische Oceaan. Ieder jaar vroegen de NAVO-strategen zich af of de manouevres ditmaal niet een dekmantel waren om de konvooiroutes tussen de VS en Europa nu écht af te sluiten.

Maar na de val van de Sovjet-Unie kwam aan die militaire extravagantie snel een eind. Het geld was op, het moreel kelderde, onderzeeërs en oppervlakteschepen werden afgestoten en nieuwbouw werd zeldzaam. ,,We zien eigenlijk nooit meer iemand,'' zei een paar jaar geleden een bemanningslid van een Noors Orion patrouillevliegtuig dat wekelijks in de Barentsz-Zee poolshoogte neemt. ,,En de schaarse oefeningen die ze draaien, houden ze het liefst vlak onder de kust.''

Van de oppervlakteschepen trok in de tweede helft van de jaren negentig alleen de missie van het vliegdekschip Admiraal Kuznetsov – het enige in de hele Russische vloot – naar de Middellandse Zee internationaal de aandacht. Het ingescheepte aantal vliegtuigen was echter zo laag dat niet eens behoorlijk kon worden geoefend.

Het Russische marinebudget wordt nu grotendeels gereserveerd voor de atoomonderzeeërs met intercontinentale kernraketten – de boomers – en de nucleaire onderzeeërs die hen moeten beschermen – de hunter-killers. De gezonken onderzeeër is nu net van zo'n kostbaar type dat, ondanks de economische problemen, tóch is afgebouwd en in 1995 in dienst is genomen. De NAVO noemt de gezonken Koersk een boot van de `Oscar II'-klasse, bij de Russen heet de onderzeeër `Project 949A', Antej. De `Oscar II' is uitgerust met twee dozijn kruisvluchtwapens – nucleair of conventioneel geladen – die speciaal zijn ontwikkeld om Amerikaanse vliegdekschepen te treffen. Deze raketten hebben een bereik van bijna 600 kilometer. De boot die nu is gezonken heeft volgens de Russische marine overigens geen van deze rakketten aan boord.

De `Oscar II' heeft een ondergedoken waterverplaatsing van zo'n 18.000 ton, drie maal zwaarder dan het onlangs in Vlissingen te water gelaten Nederlandse `Luchtverdedigings-Commando-Fregat' De Zeven Provinciën. De maximale snelheid van dit type onderzeeboot is zo'n vijftig kilometer per uur. De maximale duikdiepte bedraagt ruim 400 meter.

Juist de `Oscars' baarden de NAVO ook in de jaren negentig nog zorgen bij het schaduwen van Amerikaanse carriers. Zo volgden in 1995, 1997 en 1999 `Oscars' Amerikaanse vliegdekschepen, soms tot vlak onder de oost- en westkust van de VS. Er zijn van de `Oscar II'-boten bij de Noordelijke Vloot een half dozijn in de vaart. Maar of deze ook allemaal operationeel inzetbaar zijn, is de vraag.

    • Menno Steketee