Laatste Russische tsaar met gezin heilig verklaard

De Russisch-orthodoxe kerk heeft gisteren Nicolaas II, de laatste tsaar van Rusland, en zijn hele gezin heilig verklaard, samen met 853 andere Russen, de meeste van hen priesters en monniken, die ten tijde van het communisme om hun geloof zijn vermoord.

De beslissing om de tsaar, tsarina Aleksandra, hun vier dochters en hun zoon heilig te verklaren werd gisteren unaniem genomen door de Russische conferentie van aartsbisschoppen, het 150 leden tellende hoogste college van de Russisch-orthodoxe kerk. Bij de bekendmaking werd uitdrukkelijk onderstreept dat het tsarengezin heilig is verklaard op grond van hun martelaarschap, en niet met het oog op het beleid of de prestaties van de tsaar als staatshoofd van Rusland. Het gezin werd op 17 juli 1918 in Jekaterinenburg vermoord op last van het eind 1917 aan de macht gekomen bewind van Lenin en de zijnen.

Het besluit van de aartsbisschoppenconferentie is controversieel. Velen in Rusland zien de tsaar als een zwakke, koppige en niet bijster geïnteresseerde vorst die zich tegen de modernisering van Rusland verzette, er een maîtresse op na hield, zonder verzet is afgetreden en in 1905, op Bloedige Zondag, zijn keizerlijke garde in St. Petersburg op vreedzame stakers liet schieten. Bij een snelle opiniepeiling van Radio echo Moskou bleek gisteren precies de helft van de tweeduizend ondervraagden tegen de heiligverklaring van de tsaar te zijn. Maar er zijn ook gelovigen die wonderen toeschrijven aan de tsaar, variërend van huilende iconen tot wonderbaarlijke genezingen.

In het recente verleden heeft het hoofd van de Russisch-orthodoxe kerk, patriarch Aleksej II, toegegeven dat ook de kerkelijke autoriteiten niet vrij zijn van twijfel over de wijsheid van de heiligverklaring. Hij zei toen dat ,,we zeer zorgvuldig discussiëren over de vraag hoe deze gecompliceerde kwestie op te lossen volgens Gods wil, zodat discussie en beslissing niet leiden tot gevaarlijke splijtingen''. Nicolaas II is de vierde tsaar die heilig is verklaard.

Sinds de val van het communisme in 1991 hebben zowel het orthodoxe geloof en de imperiale geschiedenis in Rusland een ware renaissance beleefd. De tweekoppige adelaar wappert weer boven het Kremlin en de patriarch is bij alle grote staatsevenementen aanwezig. In de jaren negentig zijn de stoffelijke resten van de tsarenfamilie – op een dochter en de tsarevitsj na – teruggevonden op de plaats waar de bolsjewieken hen dumpten na de massaexecutie van de familie en hun personeel in de kelder van het Ipatjev-huis in Jekaterinenburg, waar ze gevangen werden gehouden. Ze zijn in 1988 plechtig herbegraven in St. Petersburg. Daarbij was overigens de patriarch afwezig; de kerk betwijfelt de authenticiteit van de botten die in St. Petersburg als die van de tsaar zijn bijgezet.