Eén wrede, laffe farce

Stel, je stuit als blauwhelm tijdens de Bosnische oorlog met je kameraden en een aantal pantserwagens op een groep van vijftig, zestig doodsbange moslims – bejaarden, vrouwen, kinderen – terwijl honderd meter verderop de moordenaars in aantocht zijn: zes Kroaten die, zo heb je gezien, in elk huis van elke moslim een handgranaat gooien en vervolgens hun kalasjnikovs leegschieten. Je wilt die zestig mensen redden. Maar je mag ze niet redden, want het mandaat van de VN-vredesmacht zegt dat je alleen gewonden mag evacueren. Je moet wachten tot de moordenaars hun werk hebben gedaan.

Stel, je ziet als blauwhelm hoe een paar gewapende Kroaten het huisje van een bejaard moslim-echtpaar binnentreedt, de waakhond doodschiet en begint alle bezittingen naar buiten te dragen. Je mag niets doen. Je doet toch wat: je laat zien dat je getuige bent. De Kroaten druipen af. De volgende dag zie je de oude vrouw doodgeschoten voor haar uitgebrande huis liggen; haar man is tegen de muur gespijkerd.

Stel, je zit vandaag bij een hartelijk, gastvrij moslimgezin koffie te drinken, je speelt televisiespelletjes met het tienjarig zoontje en verliest, en de volgende dag kom je langs dat huis, en vindt het gezin in de kelder: het is die nacht opgesloten, er is een handgranaat naar binnen gegooid, iedereen is levend verbrand, verkoold. En morgen, morgen vind je de tolk die je maanden heeft geholpen, de handen zijn haar op de rug gebonden, ze is mishandeld en gedood, en naast haar ligt haar dochter.

De driedelige dramaserie Oorlog, die door de IKON wordt uitgezonden, brengt op navrante wijze een half jaar in de levens van een paar Britse VN-soldaten in de Bosnische oorlog in beeld. Het lijkt één lang uitgesponnen televisiejournaal uit die periode: drie keer een uur lang blauwhelmen op witte pantserwagens, kwade ruzies bij wegversperringen van de Serviërs of Kroaten, moeizaam bemiddelen bij de uitwisseling van lijken, vluchtende burgers, brandende huizen, dode mensen. Eén lang déjà-vu. Het verschil is alleen dat er ditmaal een verhaal is: de mensen – de Britten, maar ook moslims en sommige Kroaten en Serviërs – zijn niet anoniem en de `journaalbeelden' passen in een context.

Dat maakt de dramaserie nog veel aangrijpender en beklemmender dan de journaalbeelden. Je ziet opeens in hoeverre dat mandaat waarmee de blauwhelmen hun werk moesten doen (,,geen vluchtelingen helpen, want dat is meewerken aan etnische zuivering'') een afschuwelijke aanfluiting was, een wrede, laffe farce waar de jongens zelf hun latere trauma's aan te danken hadden.

Oorlog (Warriors), Deel 1, Ned.1, 21.37-22.31u.

    • Peter Michielsen