Deens motto in Thule: niks zeggen, niks vragen

Op de zeebodem bij de luchtmachtbasis Thule op Groenland zou een waterstof liggen die daar is achtergebleven na een vliegtuigongeluk. De Deense regering ontkent, en doet dat opvallend snel.

De ontkenning kwam gisteren verrassend snel. Volgens de Deense minister van Buitenlandse Zaken Niels Helveg Petersen ligt er geen waterstofbom weg te roesten op de zeebodem bij de Amerikaanse luchtmachtbasis Thule op Groenland. De bom, die volgens oud-werknemers van Thule is achtergebleven na het neerstorten van een B-52 bommenwerper in 1968, is netjes opgeruimd, hebben de Amerikanen altijd gezegd. En er is, vindt Petersen, geen reden om daaraan te twijfelen.

Die reden is er nu juist wel, menen de oud-werknemers. Dit weekeinde lieten ze via de Deense krant Jyllands Posten weten op oud filmmateriaal de contouren van een bom te hebben gezien. Bovendien zou uit geheime documenten blijken dat de VS in augustus 1968 nog steeds aan het zoeken waren naar resten van de crash, terwijl ze een paar maanden daarvoor al hadden verklaard dat alle rommel weg was.

Ook de rechtse oppositie in Denemarken vindt dat Petersen voorbarig is geweest. Laat de regering eerst de Amerikanen maar eens vragen of het verhaal waar kan zijn, aldus de liberale Jens Hald Madsen. Net als veel Denen herinnert Madsen zich ongetwijfeld dat de Amerikaanse basis op Groenland wel vaker een reden is geweest voor een diplomatiek leugentje om bestwil.

Zo drukte in 1968 de Deense ambassadeur in Washington de Amerikaanse regering op het hart tegenover de pers te benadrukken dat het neergestorte vliegtuig geen routinevlucht maakte boven Thule, maar naar de basis was geleid om een noodlanding te maken. In werkelijkheid behoorde de vlucht van de B-52 wel degelijk tot de dagelijkse routine. Onder codenamen als Head Start en Chrome Dome hielden de Amerikanen in de jaren vijftig en zestig permanent een aantal nucleair bewapende B-52 bommenwerpers in de lucht om te voorkomen dat de Sovjet-Unie bij een verrassingsaanval in één klap het Amerikaanse nucleaire arsenaal zouden uitschakelen. Groenland lag op één van de routes. Thule werd bovendien zo belangrijk geacht dat dagelijks boven de basis werd gesurveilleerd met nucleair bewapende vliegtuigen.

Dit alles was in strijd met de officiële politiek in Denemarken (en dus ook op Groenland, dat Deens territorium was), waar nucleaire wapens uit den boze waren. Het vliegtuig stortte op een wel zeer ongelukkig moment neer, twee weken voor parlementsverkiezingen. De Deense regering had weinig zin om te moeten leggen dat voor de Amerikanen het beleid inzake kernbommen opzij was gezet.

Pas in de jaren negentig, na de vrijgave door de Amerikaanse regering van een geheim document over beheer en opslag van nucleaire wapens in de periode tussen 1945 en 1977, is duidelijk geworden dat de Amerikanen in feite op en boven Thule altijd vrij spel hebben gehad van Denemarken. Het Deense beleid was er vlak na de oorlog op gericht om het gezag over Groenland, dat op dat moment in feite door de VS werd beheerd, terug te krijgen. Voor de Denen was dat reden om vooral loyaal te zijn aan NAVO-bondgenoot VS. Maar intussen bestond bij veel Denen grote angst voor de Sovjet-Unie. Vandaar dat ze openlijk niet wilden toegeven dat Thule een nucleaire basis was.

De Deense regering heeft in 1995 erkend op de hoogte te zijn geweest van de nucleaire vluchten. Aanvankelijk hield de minister van Buitenlandse Zaken (ook toen al Niels Petersen) vol dat er weliswaar boven Thule nucleaire vluchten waren uitgevoerd, maar dat er op de basis nooit kernbommen hadden gelegen. Tien dagen later moest hij daarop terugkomen. Inmiddels is duidelijk dat de Denen altijd een politiek van don't ask, don´t tell heeft gevolgd, als jullie niks zeggen, zullen wij niks vragen.

De geschiedenis lijkt zich te herhalen. De Amerikanen komen binnenkort in Kopenhagen praten over Thule. De basis zou moeten worden opgenomen in het omstreden NMD-systeem, het rakettenschild dat Amerika moet beschermen tegen raketaanvallen. Maar politici in Groenland vrezen dat Thule dan bij een internationaal conflict doelwit zou kunnen worden. Een nieuw schandaal over Thule zou de loyaliteit van de Denen zwaar op de proef stellen. ,,De stemming in het debat kan omslaan in een richting waarin de Amerikanen niet meer vanzelfsprekend steun krijgen voor alles wat ze vragen'', zei gisteren een diplomaat die maar liever anoniem wenste te blijven.

    • Paul Luttikhuis