Nederlandse Pop Art vol ironie

Er zijn maar weinig kunststromingen nog steeds zo populair als Pop Art. Reproducties van popkunstenaars als Andy Warhol en Roy Lichtenstein sieren wereldwijd de wanden van miljoenen huiskamers. Op iedere kunstbeurs wisselt er wel weer één van Warhols zeefdrukken van Marilyn Monroe of Elvis van eigenaar. Nog altijd is de charme van de tot kunst verheven filmsterren, stripfiguren of colaflessen niet uitgewerkt.

Gek genoeg heeft de Pop Art in Nederland maar een heel bescheiden stempel gedrukt op het kunstklimaat van de jaren zestig. In haar standaardwerk over Pop Art rept de Amerikaanse critica Lucy Lippard slechts in één zin over `popgeoriënteerde Nederlandse kunstenaars als Woody van Amen en Wim Schippers.' In de Rotterdamse galerie MK Expositieruimte is nu een bescheiden, door criticus Rob Perrée samengestelde presentatie te zien waarop de onderbelichte Nederlandse Pop Art opnieuw onder de aandacht wordt gebracht. `Was de Nederlandse Pop Art zo marginaal als Lippard suggereert of zijn er andere oorzaken waardoor deze vaderlandse pendant internationaal nauwelijks meetelt?', is de vraag die Perrée in de tentoonstellingsfolder formuleert.

Perrée spitste zijn expositie vanwege het beperkte galerie-oppervlak toe op drie kunstenaars: Woody van Amen, Wim T.Schippers en Gustave Asselbergs. De vijftien kunstwerken, grotendeels bruiklenen uit particuliere verzamelingen, hebben de ruimte omgetoverd in een bonte kermis. Twee trappelende vrouwenbenen in netkousen, die uit een houten flipperkast van Woody van Amen steken, verwelkomen de bezoeker. Een mariabeeldje draait eindeloos rondjes in haar privé-altaar. Ondertussen produceert een met kunstbont beklede kast, ontworpen door Wim T. Schippers, een oorverdovend geroffel.

Wat onmiddellijk opvalt, is de grote invloed van Amerikaanse Pop Artists op de Nederlandse kunstenaars. De imposante schilderijen van Gustave Asselbergs doen met hun collage-achtige opbouw sterk denken aan de panelen van Robert Rauschenberg. Zelfs de opgeplakte stukken touw en hout ontbreken niet. Woody van Amen maakte, net als Warhol, gebruik van bestaande logo's. Geen Brillodozen of Campbell-blikken, maar oer-Hollandse producten als Felix kattenbrokken en RVS-verzekeringen sieren zijn schilderijen.

Meer nog dan hun Amerikaanse collega's speelden de Nederlanders met hun voorliefde voor `slechte smaak' en maakten ze gebruik van de meest banale voorwerpen. Zowel Schippers als Van Amen koketteerden openlijk met kitsch. Van Amen bouwde zijn assemblages op uit engeltjes, kaarsjes en kralen, terwijl Schippers een decorstuk fabriceerde van aan elkaar geplakte parels, kunstbloemen en lappen fluweel. En ook de werken van Gustave Asselbergs lopen over van ironie. Zijn schilderij The happy op-art family (1965-`66) toont een intens gelukkig gezinnetje tegen de achtergrond van een groot rood hart.

De Nederlandse Pop Art gebruikte graag tongue-in-cheek-humor en juist daarom werd deze kunst volgens Rob Perrée niet door iedereen even serieus genomen. De Nederlanders misten de onbescheidenheid en het mannelijk chauvinisme waarmee de Amerikanen zich presenteerden. `Daarmee ontnamen ze zichzelf de mogelijkheid internationaal door te breken', aldus Perrée. Bovendien duurde de periode van gelijkgestemdheid tussen de drie kunstenaars te kort een kleine vijf jaar – om van een echte stroming te spreken. Van Amen wisselde zijn interesse in de Amerikaanse cultuur spoedig in voor Aziatische invloeden, Asselbergs overleed in 1967 op 29-jarige leeftijd en Schippers ging zich steeds meer richten op zijn werk voor radio en televisie. Pop Art in Nederland bleef daardoor een kortstondige gril, of zoals Perrée het noemt, een haast vergeten incident.

Dankzij de inspanningen van MK Expositieruimte en Rob Perrée zijn de werken van het drietal nu, voor het eerst in bijna veertig jaar, opnieuw herenigd. Het is een lovenswaardig initiatief, zeker wanneer je bedenkt dat een expositie als deze voor een commerciële galerie niet erg lucratief is. Terwijl de meeste galeries hun deuren in deze rustige zomermaanden gesloten houden, maakte de Rotterdamse kunstruimte een tentoonstelling met museale allure.

Tentoonstelling: Nederlandse Pop Art. Woody van Amen, Gustave Asselbergs en Wim T. Schippers. T/m 28 aug in MK Expositieruimte, Witte de Withstraat 53, Rotterdam. Wo t/m zo 13-18u.

    • Sandra Smallenburg