Bejaarde worm van acht weken

Zou je 150 jaar oud willen worden, in plaats van 70 of 80? Sommige mensen wel. Ze geloven dat de mens over niet al te lange tijd makkelijk de 130 of zelfs de 150 kan bereiken. Hoe komen die mensen tot zo'n gekke uitspraak? Omdat ze gehoord en gelezen hebben over het onderzoek aan C. elegans. Dat is een hele kleine worm van maar anderhalve millimeter groot. Je moet dus goed kijken als je hem wil zien.

C. elegans is wereldberoemd. Normaal leeft hij in de grond. Daar kom je hem overal tegen. Hij jaagt voortdurend op bacteriën, zijn dagelijkse kost. Tegenwoordig wordt C. elegans veel bestudeerd in laboratoria. Zo hebben onderzoekers ooit alle cellen van de worm geteld. Het zijn er in totaal 959. Ter vergelijking: een mens bestaat uit 100.000 miljard cellen. Dat is 100 miljard maal meer dan de worm. Toch kan C. elegans met die 959 cellen al een heleboel: voedsel zoeken, voedsel vreten, voedsel verteren, rondkruipen, schadelijke stoffen waarnemen en ontwijken. En zich gigantisch voortplanten. De meeste wormen leven slechts drie weken, maar ze kunnen in die tijd wel 100 tot 1000 jongen krijgen.

C. elegans veroudert snel. Na drie weken verliest hij zijn glans en sterft. Maar er zijn natuurlijk altijd uitzonderingen. Sommige wormen zien er na drie weken nog fit uit. Ze kunnen wel acht weken oud worden. Dat is bijna drie keer zo oud als normaal. Hoe kan dat? Daarvoor kijken wetenschappers naar de erfelijke eigenschappen. Die worden bepaald door de genen. In alle 959 cellen van de worm zit een pakketje genen. Ook de mens heeft genen in al zijn cellen. Per cel een stuk of 100.000. De genen bepalen je haarkleur, ze bepalen hoe goed je kan zien, hoe snel je kunt rennen, hoe oud je wordt.

Bij de worm zijn er inmiddels zo'n 40 genen ontdekt die van invloed zijn op de leeftijd. Sommige genen zorgen ervoor dat de worm in zijn cellen eiwitmoleculen maakt die giftige stoffen onschadelijk maken. De wormen die acht weken worden, maken extra veel van deze eiwitmoleculen.

En hoe zit het bij de mens? Die heeft ook genen die van invloed zijn op zijn leeftijd. En sommige lijken erg veel op de leeftijd-genen van de worm. Kan een mens dan ook drie zo oud worden dan normaal? Tja, dat ligt er maar aan hoe je het bekijkt. Vroeger werden mensen gemiddeld maar 30 of 40 jaar oud. Dus ze worden nu al twee tot drie keer zo oud als 100 jaar geleden. Heel veel ouder dan 120 jaar kan de mens waarschijnlijk niet worden.

Dat klinkt allemaal prachtig. Het lijkt alleen maar voordelen te hebben, dat oud worden. Maar, de acht-weken-wormen hebben ook zo hun gebreken. Ze kunnen niet zo goed ruiken en proeven. Ook de voortplanting verloopt niet zo vlotjes want ze maken slechtere eicellen en spermacellen dan de drie-weken-wormen. Zoals Johan Cruyff ooit al zei: `ieder voordeel heb z'n nadeel'. Dat geldt niet alleen bij het voetballen, dat geldt ook voor ouder wordende wormen.