Veenhuizen nu kraakbolwerk

Vijftien rijksmonumenten, oude dienstwoningen van gevangenbewaarders in Veenhuizen, staan al jaren leeg. Nu zijn drie woningen gekraakt.

De oude dienstwoning met de stichtelijke naam `Vrede en Recht' aan de Meidoornlaan 41 in Veenhuizen werd als eerste gekraakt. Enkele weken geleden bevestigden jongeren uit Oosterwolde een slot aan de achterdeur. Donkergroene luiken. Roze kattenstaarten en kleine eikenboompjes in de verwilderde tuin. Achter de woning liggen vuilniszakken en een kachel op een hoop oude huisraad. De bewoners zijn er niet.

Kort na de eerste kraakactie eigende een inwoner van Emmen zich `Levenslust' op nummer 43 toe. De Emmenaar is zelf met vakantie. Zijn zwager Ronnie Strating helpt hem bij het opknappen van het rijksmonument. ,,Het staat al twaalf jaar leeg. Doodzonde vindt hij dat.' Strating is met een kameraad aan het klussen in de woning. Hij heeft al een paar kapotte ramen vervangen en een slot op de voordeur gezet. Zijn zwager wil hier over een paar weken gaan bivakkeren, vertelt hij.

In het oude Drentse gevangenisdorp Veenhuizen, met zijn drie oude rijkswerkinrichtingen, staan vijftien panden leeg, alle rijksmonumenten. Ze zijn eigendom van Domeinen, maar worden gehuurd door het ministerie van Justitie. Zelden zullen omwonenden zo blij zijn geweest met een `kraakactie' als die aan de Meidoornlaan. Dat de oude dienstwoningen van de vroegere bewaarders al zo lang onbewoond zijn, staat de buurtbewoners allerminst aan. A. Rademaker op nummer 31: ,,Ik heb liever dat er mensen wonen dan ratten.' Er worden ,,tonnen' geboden voor de woningen, weet zij. ,,Geregeld vragen toeristen die hier langsfietsen bij wie ze moeten zijn om het te kunnen kopen.' Haar man, G. Rademaker, vindt krakers als buren prima. ,,We hebben geen last van ze. Het zijn eigenlijk ook geen echte krakers, want ze zijn er bijna nooit.' Hij hoopt dat hun actie Justitie, Domeinen of de gemeente Noordenveld zal dwingen eindelijk een bestemming te zoeken voor de leegstaande panden. ,,Je loopt er elke dag langs en het is niet leuk als de straat steeds verder verpaupert.'

Zo denkt zijn overbuurman, J. Moes, er ook over. Moes weet te melden dat de panden twaalf jaren geleden werden ontruimd, omdat de woningen zich in de veiligheidszone van de tegenovergelegen gevangenis Esserheem zouden bevinden. ,,In het verleden stonden hier karabijnposten. Als die zouden schieten, zou de kogel recht door de voorkamer van de woningen kunnen vliegen.' `Levenslust' diende naar zijn weten nog een poosje als kantoorruimte. ,,Een half jaar geleden is alles dichtgespijkerd.' Dat twee woningen nu in bezit zijn genomen vindt hij best. Alles beter dan een voortschrijdende verpaupering, stelt Moes.

Wethouder G. Wolters (volkshuisvesting) van de gemeente Noordenveld noemt leegstand ,,achteruitgang'. De gemeente wil de monumentale omgeving van Veenhuizen conserveren en het door de verplaatsing van het Gevangenismuseum naar de voormalige penitentiaire kolonie aantrekkelijker voor toerisme maken.

Voordat de krakers actief werden, nam de raad een brede motie aan om justitie te bewegen de ,,verkrotting' tegen te gaan. Wolters: ,,Als deze kraakactie een beslissing bij justitie kan versnellen, zou ik dat toejuichen.' De activiteiten van de huidige illegale bewoners kunnen naar zijn oordeel ,,geen kwaad'. ,,Er is geen overlast voor omwonenden en de openbare orde is niet in gevaar.'

Destijds had de toenmalige gemeente Norg (vóór de herindeling, red.) wel overleg met Justitie over een bestemming van de panden. ,,Maar Justitie blonk niet uit in snelheid', zegt Wolters. Toch blijft overleg het beste, stelt hij. ,,Deze processen gaan langzaam.'

Justitie kan met de oude dienstwoningen ,,niets', zegt departementaal woordvoerder V. Holtes. Sinds vorig jaar is Justitie verplicht ze te huren van Domeinen, na de introductie van een nieuw financieringsstelsel. Alle gebouwen die in gebruik waren van het rijk werden toen eigendom van de Rijksgebouwendienst. Maar per 1 januari 2001 zegt Justitie de huur op, meldt Holtes, want voor de woningen heeft het ministerie geen bestemming. Met het kraken heeft huurder Justitie ,,geen problemen.'

Daar denkt eigenaar Domeinen anders over. Woordvoerder U. Schaap verklaart dat er justitiële stappen worden overwogen om de krakers uit de woningen te zetten. ,,Want ze zitten wel in onze eigendommen.' Overwogen is een kort geding aan te spannen tegen de huidige bewoners, maar omdat een spoedeisend karakter ontbrak, is hiervan afgezien. Domeinen zoekt een oplossing. Die kan liggen in verkoop aan particulieren of het zoeken van een andere rijksbestemming voor de panden.

Zorgvuldigheid is geboden. ,,De panden zijn staatseigendom. We beheren het voor de belastingbetaler.' Hij zegt dat Domeinen de zaak heeft laten ,,versloffen'. ,,Er is in de afgelopen jaren niet altijd voorvarend naar oplossingen gezocht. Er was bovendien geen geld voor onderhoud.' Mogelijk wordt in de toekomst toch geld uitgetrokken voor onderhoud. Schaap: ,,Want het is zonde dat deze monumentale panden vervallen. We moeten een oplossing vinden.'

    • Karin de Mik