's Werelds eerste vrouwelijke premier wijkt voor dochter

's Werelds eerste vrouwelijke premier, Sirimavo Bandaranaike, is vanmorgen opgestapt nadat ze veertig jaar lang een dominante rol in de politiek van Sri Lanka heeft gespeeld. De 84-jarige eerste minister nam ontslag om haar dochter, de president, in de gelegenheid te stellen haar kabinet te reorganiseren, vooruitlopend op verkiezingen. De vrouw die veertig jaar geleden bij toeval in de politiek belandde, werd tijdens haar lange politieke loopbaan beurtelings verguisd en aanbeden. Verpletterende verkiezingsoverwinningen en spectaculaire nederlagen wisselde ze af.

Bandaranaike is afkomstig uit een van de rijkste en invloedrijkste families van het eiland. Ze kreeg haar opleiding in een katholiek klooster en had geen enkele ambitie om de politiek in te gaan. Ook nadat haar echtgenoot, Salomon Bandaranaike, in 1956 tot premier werd gekozen van een land dat destijds nog Ceylon heette en niet onafhankelijk was, koos ze voor een bestaan als een huisvrouw en hield ze zich verre van de politiek. De moord van een boeddhistische monnik op haar man in 1959 veranderde voorgoed haar leven. De Sri Lanka Freedom Party die door haar echtgenoot was opgericht, deed een dringend beroep op haar om de partijleiding over te nemen. Op 21 juli 1960 werd ze gekozen tot premier.

In de veertig jaar die volgden, heeft ze het nog twee keer tot premier gebracht. In 1970 en in 1994. In totaal is ze achttien jaar premier geweest.

Een tweede ambtstermijn in de jaren zeventig heeft haar blazoen lange tijd besmeurd. Ondanks de rechtse traditie van haar partij begon ze te flirten met linkse ideeën. Ze nationaliseerde particuliere bedrijven en verbood alle import, hetgeen tot ernstige voedseltekorten leidde. Ook gaf ze de militairen in 1971 opdracht om een opstand van marxistische rebellen met harde hand te onderdrukken. Daarbij werden naar schatting 20.000 mensen gedood. Toen in 1977 eindelijk verkiezingen werden gehouden nadat ze die twee jaar had uitgesteld, bleef van haar partij weinig over. In 1980 werd ze voor zeven jaar uit het parlement gezet wegens misbruik van haar bevoegdheden als premier. In 1988 verloor ze de presidentsverkiezing maar net.

In 1994 slaagde haar dochter waar zij zes jaar tevoren had gefaald. Chandrika Kumaratunga werd gekozen tot president. Ze benoemde haar moeder tot premier, wat inmiddels een zuiver ceremoniële positie was geworden. Bandaranaike is al langere tijd ziekelijk.