Managersschool als eenmanszaak

Bij de Maastricht School of Management (MSM) woedt een conflict tussen bestuur en directeur. Op de achtergrond spelen de toekomstplannen.

Uiteindelijk komt het hoge woord eruit bij dr. Mohamed El-Namaki (59), sinds vijftien jaar directeur van de Maastricht School of Management (MSM). Hij, El-Namaki, ís MSM en zonder hem is het instituut helemaal niets. ,,MSM is mijn levenswerk'', zegt El-Namaki in een vraaggesprek. ,,Ik heb MSM persoonlijk steen voor steen opgebouwd. Zonder mij overleeft MSM niet op de vrije markt.''

Eigenlijk runt El-Namaki MSM als een soort eenmanszaak. Er is wel een stichtingsbestuur – waar hijzelf in zit – maar dat hield zich tot voor kort op afstand – of werd op afstand gehouden door El-Namaki. De directeur kon zijn gang gaan en deed dat met verve. Hij bouwde het op drie zolderkamertjes in Delft gehuisveste Researchinstituut Voor Bedrijfswetenschappen (RVB), zoals MSM vroeger heette, uit tot erkend internationaal instituut voor hoger onderwijs in Maastricht. Zo'n 1.700 cursisten uit ontwikkelingslanden krijgen jaarlijks op verschillende plekken managementcursussen (MBA) en postacademisch onderwijs. De directeur gaf MSM door zijn internationale contacten aanzien. Hoogtepunt voor El-Namaki was de benoeming begin dit jaar van de Palestijnse president Yasser Arafat tot `honorary fellow' van MSM.

El-Namaki kwam in 1991 voor het eerst negatief in het nieuws. De vakbonden laakten zijn personeelsbeleid, nadat in korte tijd een kwart van het personeel (al dan niet gedwongen) vertrok. De Unie BLHP stuurde een brief naar het bestuur over ,,praktijken die niet meer van deze tijd'' waren, zoals machtsvertoon en intimidatie. Het bestuur greep niet in, en deed dat in 1995 ook niet toen de problemen opnieuw escaleerden.

Zo is het bestuur steeds op afstand gebleven. Het was El-Namaki die zaken deed in de wereld. Om het Verre Oosten makkelijker te bedienen, zou de stichting MSM een dochteronderneming in Singapore krijgen: MSM Far East Ltd. El-Namaki richtte in 1992 de vennootschap volgens hem met eigen geld op en werd directeur en aandeelhouder. Het bestuur wist niets van de verdeling van de aandelen.

Volgens het handelsregister in Singapore ontplooide de directeur ook andere zakelijke activiteiten. Zo richtte hij voor eigen rekening een managementonderneming (Maastricht Consulting Group Ltd.) en een instelling voor internetonderwijs (Miles Ltd.) op. MSM heeft zelf ook plannen voor internetonderwijs. Voorzitter drs. R. van der Linden van de stichting MSM en senator voor het CDA weet niets van deze activiteiten. ,,Hij had de nevenactiviteiten moeten melden.'' El-Namaki zegt dat hij daartoe niet verplicht is. ,,Bovendien ben ik niet actief met de bedrijven.''

Zoals El-Namaki met zijn personeelsbeleid in botsing kwam met de Nederlandse verhoudingen, zo botst ook zijn ondernemende stijl. Accountants van het ministerie van Onderwijs (OC&W), op het spoor gezet door anonieme brieven, ontdekten in 1998 dat El-Namaki zelf voor de helft eigenaar was van de MSM Far East. Dat kon niet volgens het ministerie, dat MSM subsidieert. Want dan lopen de belangen van de stichting en de persoonlijke belangen van de directeur wel erg door elkaar. Van verkeerd besteed subsidiegeld bij MSM konden de accountants overigens niets ontdekken. De rest van de geldstromen onderzocht het ministerie niet.

Na zijn aantreden in september 1999 als voorzitter wilde Van der Linden duidelijkheid. Steeds meer kwam de voorzitter tot het inzicht dat het bestuur slecht geïnformeerd werd door El-Namaki. Net als zijn voorganger prof. B. Veltman ontdekte Van der Linden dat essentiële stukken ontbraken. De voorzitter zegt nu de adviezen van OC&W te willen opvolgen. Het intern toezicht moet verbeteren en El-Namaki moet zijn aandelen opgeven. Ook wordt het volgens het ministerie veel te hoge salaris van El-Namaki (3,5 ton) bekeken.

De houding van Van der Linden bracht hem in conflict met de directeur. Het escaleerde tijdens de bestuursvergadering van 23 juni. Onder protest verliet de directeur op verzoek van de voorzitter de kamer. Bij terugkeer werd hem medegedeeld dat er een tweede directeur zou komen, speciaal voor financiën. El-Namaki protesteerde nogmaals, zo melden de notulen. Ze melden ook: De voorzitter verklaart vervolgens dat hij zijn functie als voorzitter en lid van het bestuur neerlegt waarna hij de vergadering verlaat. El-Namaki stelde de notulen op. Van der Linden: ,,Nee hoor, ik ben nog steeds voorzitter. Het is niet juist dat ik tijdens die vergadering ben opgestapt. Die notulen zijn niet goedgekeurd door het bestuur.''

El-Namaki zegt dat er tussen hem en Van der Linden sprake is van een vertrouwenscrisis. De voorzitter probeert volgens hem zijn positie te ondermijnen. In maart drong El-Namaki per brief bij mede-bestuurslid prof. dr. A. Bindenga aan op het vertrek van Van der Linden. De voorzitter zou ,,uitputtende achtergrondgevechten'' initiëren. El-Namaki: ,,Ik zie veel verschillen tussen hem en mij. En dat is niet zozeer een verschil in toekomstvisie, want die heeft Van der Linden niet. Het is een verschil in belangen. Hij wil aansluiting bij de Universiteit Maastricht. Misschien dat hij denkt dat hij daar dan een sleutelpositie kan innemen of misschien wel mijn plaats''.

Van der Linden onderzoekt ook het eigenmachtig optreden van de directeur in de fusiegesprekken tussen MSM en de Universiteit Maastricht. El-Namaki voelt weinig voor zo'n integratie, zoals het ministerie van Onderwijs die graag ziet. De directeur verkiest een commerciële toekomst voor `zijn' instituut . El-Namaki: ,,Het zou te eenvoudig zijn om alles wat bereikt is zomaar aan de UM te geven. Ik begrijp hun gretigheid, wij zijn een rijk instituut. Maar MSM past niet in de UM. Hier heerst een ondernemersgeest.''

De toekomst ligt in handen van het bestuur. Maar El-Namaki heeft, zoals zo vaak, al vooruit gekeken. In Singapore kan hij zo beginnen met zijn onderwijsbedrijf Miles Ltd. En zonder dat het bestuur het wist, trok hij MSM Far East naar zich toe. Uit het handelsregister in Singapore blijkt dat hij sinds maart tweederde van de aandelen bezit. Met MSM Far East heeft El-Namaki een belangrijk onderdeel van MSM overgenomen, hetgeen loskoppeling van directeur en instituut bemoeilijkt.

Prof.dr. B. Veltman, voorzitter van de Adviesraad wetenschaps- en technologiebeleid en voorganger van Van der Linden bij MSM, heeft zijn conclusies getrokken: ,,El-Namaki heeft dingen gedaan zonder goedkeuring van het bestuur. Op z'n Egyptisch. Hij wil niet aanvaarden dat in Nederland het bestuur het laatste woord heeft. De verhoudingen zijn de laatste anderhalf jaar kennelijk erg verstoord. Het was schelden en schreeuwen als hij niet zijn zin kreeg. El-Namaki wil duidelijk zijn eigen weg gaan. Als hij zich de zeggenschap over MSM Far East inderdaad heeft toegeëigend is er maar één weg voor het bestuur en dat is schorsen en de toegang tot de gebouwen ontzeggen.''

De directeur, vriendelijk glimlachend: ,,Kijk, ik ben niet van plan om afscheid te nemen. Maar als het er op aan komt, moet het bestuur goed weten wat het doet. Zonder mij overleeft dit instituut niet op de vrije markt.''