Eneco: privatiseren zonder dollartekens in de ogen

De privatiseringsgolf in de energiedistributie zet door. Ook voor Eneco, de derde energiedistributeur na Essent en Nuon, komt privatisering in zicht. Topman Ronald Blom acht een overname door of een alliantie met een grote buitenlandse partij waarschijnlijk. ,,Nederlandse spelers zijn uiterst beperkt van omvang.''

Ronald Blom kijkt soms enigszins `filosofisch' naar de wereld om hem heen, in dit geval die van de energie. ,,Het mooist is om te zeggen dat er sprake is van paradigmatisch denken. Op een gegeven moment is er een dominant paradigma, dat mensen geneigd zijn aan te hangen en dat mensen elkaar misschien ook wel aanpraten. Dat paradigma is nu privatisering.''

Blom (51 jaar) is sinds april dit jaar bestuursvoorzitter van Eneco, het op twee na grootste energiedistributiebedrijf in Nederland. Door de stapsgewijze vrijmaking van de markt voor gas- en elektriciteit is de hele energiesector op drift geraakt met fusies en overnames. Eneco zelf heeft zojuist een fusie met zes kleinere energiebedrijven afgerond, is bezig te fuseren met Energie Bedrijf Midden Holland (EMH) en loert alweer op nieuwe prooien.

Inmiddels is het tijd voor de volgende ronde in de liberalisering van de gas- en elektriciteitssector in Nederland. De nutsbedrijven zijn nu nog eigendom van gemeenten en provincies. Zo is Eneco eigendom van Rotterdam, Den Haag, Dordrecht en vele kleine gemeenten verspreid over Nederland. Maar inmiddels staan de energiedistributiebedrijven aan de vooravond van privatisering. De energiebedrijven in Haarlemmermeer en Eindhoven zijn al verkocht. De twee grootste energiebedrijven van Nederland, Essent en Nuon, bereiden sinds kort een beursgang voor. Remu, de nummer vier in Nederland, is net op zoek gegaan naar een buitenlandse koper.

Waar komt de plotselinge privatiseringsdrang vandaan?

,,Ten eerste is het de bedoeling van de hele liberalisering dat bedrijven door middel van concurrentie beter gaan presteren. Voor het maken van rendement hebben bedrijven schaalgrootte nodig en moeten dus fuseren. Zo ontstaat de beweging van liberalisering naar privatisering. Ten tweede vervalt in de nieuwe energiewetten de traditionele rol van de lagere overheid, namelijk het zorgen dat de energievoorziening toegankelijk is voor alle inwoners en het vaststellen van de tarieven. Daarbij komt dat het risicoprofiel van de bedrijven vroeger laag was doordat de inkoopprijs van de brandstof en de verkoopprijs van de energie strak gereguleerd waren. Nu bedrijven moeten handelen in energie wordt dat profiel een stuk hoger en lopen aandeelhouders de kans dat ze een keer moeten toeleggen op een bedrijf, als het een keer mis mocht gaan. Ten derde blijken buitenlandse partijen bereid om voor Nederlandse bedrijven een hoge entrance fee te betalen.''

Bent u verbaasd over de prijzen die worden betaald voor de distributiebedrijven?

,,Als je de prijzen ziet voor zowel de productiebedrijven als voor de distributiebedrijven, dan vraag ik mij werkelijk af of dat terugverdiend kan worden uit de bedrijfsvoering. Ik kom uit de traditionelere school en kijk hoe de winst- en verliesrekening er de komende jaren uitziet. Dan zie ik niet hoe men dat goedgerekend krijgt.''

Wekken de hoge bedragen de hebzucht op bij provincies en gemeenten?

,,Het gaat meer in termen van `goh, het is mogelijk, het is een begaanbare weg'. Ik ken bestuurders die zeggen: `Wij zijn er niet aan toe, want wij vinden dat de overheid er de komende jaren bij moet blijven'. Er zijn ook bestuurders, die grote investeringen moeten doen of die door hun burgers achtervolgd worden met verzoeken om herbestrating of stadsvernieuwing om verpaupering tegen te gaan. Onze eigen aandeelhouders hebben geen dollartekens in de ogen, maar gaan heel zorgvuldig om met de vraag `is dit verantwoord?' en kijken ook naar het belang van het bedrijf.''

Betekent dit dat de privatisering van Eneco ook aanstaande is?

,,Wij zien voor Eneco de privatisering op ons afkomen. Er zijn drie fases te onderscheiden. We komen uit een fusie, waarbij Eneco een jaar of vijf geleden is gevormd, op een moment dat Eneco nog monopolist was. Nu zitten we in Nederland in een consolidatiefase, die naar verwachting halverwege volgend jaar zal zijn afgerond. Kleinere partijen stappen uit of fuseren en uiteindelijk zullen we in Nederland drie bedrijven overhouden. De volgende fase is privatisering of internationalisering.''

Is het een onlosmakelijk verbonden met het ander? Je kunt toch ook vanuit Rotterdam iets beginnen in België?

,,Dat kan wel, maar door de concurrentie en schaalvergroting is er in Europa maar ruimte voor een beperkt aantal partijen. De grote partijen zijn Duits, Brits, Frans, Amerikaans, en misschien Belgisch en Scandinavisch. Nederlandse spelers zijn uiterst beperkt in omvang. Wij stellen ons ernstig de vraag of het Nederlandse energiebedrijven lukt om zelfstandig op te schalen naar een positie gelijkwaardig aan de grote spelers. Dat betekent dat om te overleven op termijn een aansluiting bij een van de internationale spelers in de verwachting ligt.''

U verwacht dus overgenomen te worden door een buitenlandse partij?

,,Misschien geen regelrechte overname, het kan ook een andere vorm van een internationale alliantie zijn. Maar als je kijkt naar de privatisering dan is overname niet een onwaarschijnlijke aanname. Wij sluiten een beursgang niet expliciet uit, maar ik vraag me af of een beursgang het juiste antwoord is. Ik denk dat je niet zoveel geld kunt ophalen, dat je met internationale overnames een schaalgrootte creëert die je in de Europese top-10 brengt. Ik vind dat geen enkel Nederlands energiebedrijf klaar is voor een beursnotering. Dat vereist een hoge graad van transparantie en kwaliteit, die er nog niet is. Ten derde is er nog geen volledig open markt en ben je als onderneming afhankelijk van niet uitgekristalliseerde overheidsregels. Het is de vraag of je dan een performance kunt neerleggen.''

Wanneer wordt Eneco geprivatiseerd?

,,Tussen 2002 en 2004. Het op de maand precies aankondigen zou suggereren dat je de regie geheel in eigen hand hebt en dat is niet zo. Ik vind het nog steeds niet kristalhelder onder welke omstandigheden geprivatiseerd mag worden. Ik ben bijvoorbeeld nieuwsgierig hoe het met de verkoop in Eindhoven zal gaan. Mijn indruk is dat Den Haag de verkoop aan het Spaanse Endesa gedoogt. Afhankelijk van uitspraken in Den Haag kan de timing nog schuiven. In elk geval moeten we in 2004, als de consumentenmarkt wordt vrijgegeven, helemaal klaar zijn en een sterke uitgangspositie hebben.''

Is Eneco dan wel groot genoeg?

,,Ik denk het wel. We zijn niet kansloos, maar we willen wel wat groter worden om nog wat meer schaalgrootte te creëren. Het is prettig om de investeringen in informatietechnologie, reclame en e-commerce uit te smeren over meer aansluitingen. Vandaar dat we de `dozijnfusie' net hebben afgerond en een actief acquisitiebeleid voeren. Inmiddels liggen we in een bieding op een ander energiedistributiebedrijf en ik begrijp dat we inmiddels zijn gestart met een ander bedrijf dat in de verkoop komt.''

Remu, waarmee u met de `dozijnfusie' al om tafel zat?

,,Ja. We hebben nog steeds interesse voor Remu; dat is geen geheim.''

Waardoor is het niet gelukt om Remu te laten meedoen in de `dozijnfusie'?

,,Allereerst was het een complexe fusie. We zaten dat moment met acht partijen om de tafel: twee grote, Eneco en Remu, een middelgrote, Delfland en een vijftal kleinere. Het lukte niet doordat kleinere bedrijven naar de grote bedrijven keken en de grote bedrijven naar elkaar. Acht partijen was te veel, met zeven ging net. Daarbij komt dat de Nederlandse energiesector van oudsher wordt gedomineerd door bedrijven die in eigen gebied monopolist zijn geweest. Als je niet elke dag door de markt op rendement wordt afgerekend, dan heb je tijd om over invloed en macht te praten. In deze sector werd niet voor niets gesproken van `energiebaronnen'; het waren staatjes in de staat.

Volgens meneer De Visser van Remu was er een groot cultuurverschil.

,,De cultuurverschillen tussen de Nederlandse energiebedrijven zijn niet zo groot. Het zijn vooral provinciale verschillen.''

U zou ook een echte prijsvechter zijn en Eneco heeft die naam ook waargemaakt door grote klanten bij concurrenten weg te lokken met flinke kortingen.

,,Eneco heeft vanuit de historie de Botlek als achterland, met grote industriële klanten. De markt voor grote afnemers ging als eerste open. Toen dat gebeurde is Eneco, die 40 procent van zijn omzet haalt bij deze grote klanten, aangevallen. Er werd door onze concurrenten gericht geschoten op onze klanten. Als we dat hadden toegelaten, waren we uit de markt gemept. We hebben er voor gekozen terug te vechten, laten zien dat we ons niet naar de slachtbank lieten leiden. We hebben enkele klanten moeten laten lopen, maar we hebben bijvoorbeeld bloemenveiling Aalsmeer als nieuwe klant weten te krijgen.''

Om zich te concentreren op de kernactiviteit, de distributie van energie, heeft Eneco het kabelbedrijf verkocht. Is er nog toekomst voor het door minister Jorritsma (Economische Zaken) zo gekoesterde multi utility-concept, waarbij een bedrijf verscheidene diensten tegelijk aanbiedt?

,,Wij hebben er naar gekeken en zagen dat alleen aan de kostenkant een winst kon worden geboekt. Niet aan de opbrengstenkant, want voor een klant hebben die verschillende diensten niet zo veel met elkaar te maken. Je moet voor de verschillende diensten zo'n grote schaal bereiken – bij de kabel nu zo'n 5 tot 6 miljoen aansluitingen – dat je echt heel erg groot moet zijn om alle diensten aan te bieden, en daarin net zo goed zijn als de single players in die markten. Ik noem als voorbeeld het Franse Vivendi. Wij moesten kiezen. In Nederland is Essent de enige echte multi utility, maar ook zij zullen op termijn moeten kiezen.''

    • Karel Berkhout