De soap viert victorie

Soms – heel soms – zijn er momenten in een mensenleven dat men een lijn in het zand moet trekken, dat een man moet doen wat hij moet doen, en dat zelfs een lafaard als ikzelf dient te mompelen: ,,Tot hier en niet verder.''

Hedenavond is zo'n moment. Dan wordt Het Leven is een Soap uitgezonden op RTL4. En of dat niet verontrustend genoeg is, gaat het slechts om de eerste aflevering in een serie van zes. Dit is een programma dat dermate debiel, deprimerend en geestdodend is, dat men slechts mededogen kan voelen met de moderne mens omdat hij veroordeeld is te leven in de huidige wereld.

De reeks is bedoeld om een historisch moment in de vaderlandse geschiedenis te vieren. Op 1 oktober is het precies tien jaar geleden dat de eerste aflevering van Goede Tijden, Slechte Tijden door RTL4 werd uitgezonden. Sindsdien is ons land gedompeld in soaps uit eigen kweek (Goudkust, Onderweg naar morgen, Westenwind) en uit verre streken (The Bold and the Beautiful, As the world turns). Op de meeste avonden van het jaar zijn meer dan drie miljoen Nederlanders gekluisterd aan iets dat volkomen vormeloos, buitengewoon betekenisloos en intrinsiek inhoudsloos is. En dat betreft niet louter radeloze gedepriveerden. Neen, Goede Tijden, Slechte Tijden (goed voor dagelijks rond de anderhalf miljoen kijkers) is het populairste programma onder studenten, en The Bold and the Beautiful weet veel hoger opgeleide mannen te trekken.

De soap viert victorie op alle fronten, en daarover zou misschien iets te zeggen zijn. Zulks gebeurt niet in Het Leven is een Soap. Deze terugblik ,,op tien mooie soapjaren'' gaat geloof ik over de ,,vreugden, het verdriet en de onthullingen'' (,,best wel hartstikke leuk om te doen'', is een zinsnede die me bijbleef). Het gaat kortom wel over de relatie tussen Erik en Caroline (,,dolgelukkig met hun dochter''), maar niet over de relatie tussen tien jaar Goede Tijden, Slechte Tijden en het decennium van intellectuele indolentie dat wij tezelfdertijd meemaakten. En dat is jammer, want de verknoping tussen de opkomst van de soap en de ondergang van het avondland is interessant en ingewikkeld.

Wij leven in een gelukkig, maar aspiratieloos tijdsgewricht, en wij genieten ervan. Woordinflatie is een symptoom van onze kwaal, en het is derhalve niet zonder betekenis dat wij soapseries ,,dagelijks Nederlands drama'' noemen, en stukjes in de krant ,,essays''. Er zijn heel wat essays over dagelijks Nederlands drama geschreven, en de toon ervan is meestentijds mild ironiserend, met iets van neerbuigende bewondering. Die toon is kenmerkend voor wat Hannah Arendt vijftig jaar geleden ,,de fatale misvatting'' noemde van geletterden om massavertier te verwarren met massacultuur.

Overigens is de relatie tussen soaps en de wereld waarin wij leven niet glashelder. Is Goede Tijden, Slechte Tijden een product van of een katalysator voor de vlucht in mediocriteit die onze geesteshouding zo kenmerkt? Zijn wij behaagziek en narcistisch vanwege de overdosis soaps, of geven die slechts een adequaat beeld van onze levensstijl? Komt de erosie van onze privacy door tien jaar dagelijks lief en leed, of houdt Goudkust ons een spiegel voor?

Deze problemen zijn te omvangrijk om hier in ,,essayvorm'' op te lossen. Ze zijn echter wel nijpend, en nu de opnames voor een nieuw seizoen Goede Tijden, Slechte Tijden al weer in volle gang zijn, kan men slechts hopen dat zes uitzendingen van Het Leven is een Soap genoeg zijn om mijn laf gemompel te doen aanzwellen tot een storm van standvastigheid die gans de natie als uit één mond doet krijten: ,,Tot hier en niet verder.''

Het Leven is een Soap, RTL4, 20.30-21.00 uur.