Hier heeft gewoond

Het gebeurde eind 1985, toen huis De Fonteyn met zijn fraaie trapgevel nog maar net als stadsarchief was ingericht. Een anoniem gebleven figuur gooide een baksteen door een van de ramen, waarna het projectiel afketste op een gesloten luik aan de binnenkant. Wat de dader heeft bezield, laat zich gemakkelijk raden: hij handelde uit protest tegen de apartheidspolitiek in Zuid-Afrika. De Fonteyn in Culemborg geldt immers als het geboortehuis van Jan van Riebeeck, die in 1652 een nederzetting stichtte aan Kaap de Goede Hoop en daarmee de grondslag legde voor een Nederlandse kolonie, waaruit de Republiek van Zuid-Afrika is voortgekomen.

Dat Van Riebeeck in het bewuste pand aan de Achterstraat heeft gewoond, valt af te lezen aan de koperen plaat. Bovendien zit er een ANWB-bord op de gevel geschroefd, waaruit blijkt dat hij er ook is geboren. Die laatste vermelding is na het gooien van de steen in 1985 uit veiligheidsoverwegingen verwijderd. Men was bang dat een volgende keer brandend materiaal in de brievenbus zou worden gestopt met een gerede kans dat het hele archief in vlammen zou opgaan. Dus kon die extra verwijzing naar Van Riebeeck maar beter verdwijnen. Jaren later, in 1998, toen de lucht voldoende was opgeklaard, is het bord weer op zijn oude plaats teruggebracht.

Jan van Riebeeck, zoon van de Culemborgse scheepschirurgijn Anthony van Riebeeck, is op 21 april 1619 in het stadje aan de Lek geboren, maar of het werkelijk in De Fonteyn was, staat niet voor honderd procent vast. Wel is het zeer waarschijnlijk. Vader Anthony zat meestal op zee, met als gevolg dat moeder Elisabeth veelvuldig, wellicht permanent in háár ouderlijk huis verbleef en dat was De Fonteyn. Ook toen Jan werd geboren, was zijn vader buitengaats, zodat de conclusie voor de hand ligt: het gebeurde in De Fonteyn.

Om die reden is het gebouw in de loop der jaren door talrijke Zuid-Afrikanen bezocht. Vroeger waren dat uitsluitend blanken, maar tegenwoordig, zegt archivaris H.P. Merkelbach, komen er ook zwarte Zuid-Afrikanen naar de Achterstraat: ,,Ook zij zien Van Riebeeck dus als stichter van hun vaderland.''

Overigens is Jan maar korte tijd burger van Culemborg geweest. Op zijn derde jaar, in 1622, verhuisde hij met zijn ouders naar Schiedam. Van zijn elfde tot zijn achttiende woonde hij er in een huis aan de Lange Kerkstraat. Het pand is in 1899 gesloopt. Nu staat er op die plek een winkelcomplex, dat hoog op de gevel een gedenksteen draagt. Daarop ziet men een mannenfiguur, een wapen en een scheepje en de tekst: ,,Hier woonde 1630-1637 Jan van Riebeeck, grondlegger van de Kaapkolonie.''

    • F.G. de Ruiter