Grote planeet op `korte' afstand van de aarde ontdekt

Astronomen maken vandaag bekend een planeet met een massa van die van Jupiter te hebben ontdekt bij een ster die heel dicht bij de aarde staat. De ontdekking zou vanmiddag worden gepresenteerd tijdens de bijeenkomst van de Internationale Astronomische Unie die van 7 tot 18 augustus in Manchester wordt gehouden.

De planeet draait om Epsilon Eridani, een ster die veel op de zon lijkt en op een afstand van tien lichtjaar van de aarde staat. Ter vergelijking: de twee meest nabije sterren – Alfa en Proxima Centauri – staan op 4,3 lichtjaar.

In de afgelopen vijf jaar zijn al bij meer dan dertig sterren begeleiders ontdekt die `planeten' worden genoemd. Hun bestaan wordt afgeleid uit kleine variaties in de spectroscopisch gemeten snelheid van zo'n ster: de begeleider trekt hem periodiek een beetje heen en weer. Het opmerkelijke is dat de begeleiders zonder uitzondering grote gasbollen zijn die vlak bij hun moederster staan.

De massa van deze extrasolaire planeten loopt uiteen van minstens 0,3 tot minstens 7 maal die van Jupiter en hun afstand tot de ster is in vrijwel alle gevallen (veel) kleiner dan de afstand van de aarde tot de zon. Hoewel dit voor een deel aan selectie-effecten ligt (zware objecten met korte omlooptijden produceren de meest duidelijke snelheidsvariaties), breken astronomen zich wel het hoofd over de vraag waarom deze `hete Jupiters' zo dicht bij hun ster staan.

De nu bij Epsilon Eridani ontdekte planeet is ook ongeveer even zwaar als Jupiter, maar draait er in zeven jaar omheen. Dit betekent dat zijn afstand tot de ster veel groter is dan bij de meeste andere extrasolaire planeten. De onderzoekers speculeren dan ook dat deze reuzenplaneet, die zij `het eerste evenbeeld van Jupiter' noemen, in de toekomst de beste papieren heeft om met behulp van andere technieken als eerste daadwerkelijk te kunnen worden gezien.

Andere astronomen presenteerden in Manchester overigens nog meer planeetontdekkingen, waardoor het totale aantal alweer ver boven de veertig ligt. Onderzoekers van de Universiteit van Californië in Berkeley hebben zelfs aanwijzingen `dat een groot deel van de sterren met een planeet tekenen van een tweede begeleider vertoont'. Volgens de meest succesvolle planetenjagers, Geoff Marcy en Paul Butler, `zijn we nu in het stadium waarin planeten in sneller tempo worden gevonden dan ze kunnen worden bestudeerd'.