Door het stof

PRESIDENT WAHID van Indonesië is vanmorgen door het stof gegaan voor het gehoor van het voltallige parlement. Hij kon niet anders. Tien maanden is de gematigde moslim Wahid nu staatshoofd. Hij verwierf de macht op een golf van optimisme dat er een einde zou komen aan het institutionele geweld in het eilandenrijk. Amper een jaar later is daarvan weinig terechtgekomen. De escalatie van de gewapende strijd in Atjeh, op de Molukken en onder de Papoea's illustreert dat. Wahid verontschuldigde zich vanmorgen daarom voor zijn fouten, ook al zijn die volgens hem eerst en vooral het gevolg van de erfenis van Soeharto die hij heeft moeten afwikkelen.

Maar deze excuses lijken vooralsnog niet genoeg. Het Volkscongres ruikt al langer bloed en heeft zich voorgenomen zich anders te gedragen dan tijdens Soeharto toen het parlement maar één keer in de vijf jaar bijeenkwam voor een protocollaire applaussessie. Bovendien heeft Wahid weinig achterban in de volksvertegenwoordiging. Hij vertegenwoordigt een minderheid en kon eind vorig jaar alleen president worden omdat andere fracties vooral elkaar bevochten.

Die strijd om de macht is niet geluwd. Binnen het oude en nieuwe establishment staan immers nog steeds grote belangen op het spel. Dat de greep van het leger, met het onvrijwillige vertrek van generaal Wiranto, op het maatschappelijk leven wat minder opzichtig is geworden en de economie volgens de officiële statistieken weer wat aantrekt, stemt de verschillende fracties niet milder. Onder Soeharto was Indonesië verworden tot een soort staatsmonopoliekapitalisme. Politiek en economie waren onlosmakelijk met elkaar verknoopt geraakt. De scheiding tussen publiek en particulier bezit was op het hoogste niveau opgeheven. Zo'n knoop is niet in een handomdraai te ontwarren, leert ook de ervaring in de voormalige socialistische landen uit het Sovjet-kamp. Het gevecht om eigendom verstoort ook in Indonesië de noodzaak tot politieke en economische hervormingen.

WAHID HEEFT weinig tijd meer en weet zich bovendien geconfronteerd met een gecompliceerd dilemma. Hij kan het Volkscongres niet langer negeren, alsof het een praatcollege is. Parlementsvoorzitter Rais is alleen al een geduchte en sluwe tegenstander, wiens ambities niet onderschat kunnen worden. Tegelijkertijd moet Wahid zijn regering snel stroomlijnen om te voorkomen dat het schoorvoetende economische herstel verdampt. Een ingrijpende kabinetswijziging zit in het vat. Superminister Kwik van Economische Zaken heeft vanmorgen al kenbaar gemaakt dat hij wellicht moet opstappen. Wahid is nog niet uitgeteld. Maar zijn tactiek van de eerste tien maanden is dat wel. Hij kan zich niet meer verschuilen achter het onmiskenbare feit dat Indonesië zich in een moeizame overgangsfase bevindt.