Salzburger Festspiele

In haar artikel over de opening van de Salzburger Festspiele suggereert Karin Jušek dat dirigent Arturo Toscanini door zijn deelname aan dat evenement de politieke situatie in Oostenrijk negeerde, omdat daar de Austrofascisten aan de macht waren en juist Salzburg een nazi-bolwerk zou zijn (NRC Handelsblad, 25 juli). Maar het zogeheten Austrofascisme kan niet op één lijn worden gesteld met het nationaal-socialisme.

In werkelijkheid was het bewind in Oostenrijk in een gevecht op leven en dood gewikkeld met de nazi's. Tussen 1933 en 1938 kende het land inderdaad geen democratie, (zo was het parlement mede na een blamerende vertoning van eigen onmacht, buiten werking en bestond een vorm van perscensuur) maar was er niet de rechteloosheid en de terreur die zo kenmerkend zijn voor totalitaire dictaturen. Eigenlijk was er geen echte dictator, maar een conservatief-autoritaire regering. Deskundigen op het gebied van het fascisme-onderzoek zijn dan ook van mening, dat ondanks de algemeen gebruikte naam, het Austrofascisme eigenlijk niet fascistisch was.

Wat niet mag worden vergeten: er was geen sprake van jodenvervolging. Bondskanselier Schuschnigg was zelfs zeer bevriend met Bruno Walter en Franz Werfel. Iets anders is, dat onder de Oostenrijkse bevolking helaas veel antisemitisme heerste. Door de verbinding Festspiele en de stad als nazi-bolwerk zou de argeloze lezer de indruk kunnen krijgen van een misbruik van het festival voor dubieuze politieke doeleinden en dat Toscanini (dit immers `negerende' volgens uw correspondente) hier aan meewerkte. Dat zou op zichzelf al heel onwaarschijnlijk zijn, juist nadat de dirigent demonstratief weigerde nog langer in Bayreuth te werken na het aan de macht komen van Hitler in 1933.

Toscanini's medewerking aan de Salzburger Festspiele had een tegenovergestelde reden. De Pools-joodse violist Huberman had hem duidelijk gemaakt, dat zijn deelname aan de Festspiele in het naburige niet-naziland juist zijn protest tegen Hitler zou versterken. Bovendien werkte niet alleen Toscanini, maar ook veel joodse kunstenaars mee aan deze Festspiele, (zoals Bruno Walter en de uit Duitsland gevluchte Max Reinhardt).

    • Mr.Drs. M. Schox