`Musea negeren de samenleving'

Op het gebied van nieuwe media lopen musea voor hedendaagse kunst zestig jaar achter, vindt Geert Mul. Hij streeft naar commercieel gebruik van zijn computerprogramma, dat nu als kunstwerk te zien is in de Middelburgse Vleeshal.

Zodra je de zware houten deuren van de Vleeshal in Middelburg opentrekt, dringen diepe basklanken je borstkas binnen. In het midden van de verduisterde hal hangen vier grote schermen, met daarop een onophoudelijke stroom videobeelden. Vierentwintig gekleurde lampen beschijnen het gotische gewelf. De tijdelijke opstelling in de Vleeshal lijkt nog het meest op een combinatie van een discotheek en een bioscoopzaal.

Het totaalspektakel, getiteld `Generating Live', wordt aangestuurd door een batterij aan computers en mengpanelen. Anderhalf jaar lang werkte kunstenaar Geert Mul (1965) samen met programmeurs van het Rotterdamse media-instituut V2 aan de software voor deze installatie. Het computerprogramma maakt zelf combinaties van licht, beeld, tekst en geluid. Eenmaal in werking gesteld blijft de multimedia-installatie eindeloos nieuwe oplossingen aandragen.

Het concept dat Mul schreef voor `Generating Live' is vergelijkbaar met een filmscenario, met verschillende verhaallijnen en opeenvolgende scènes. De computer reageert op steekwoorden in het scenario (bijvoorbeeld portret, nacht, toren of stad) en zoekt ter plekke in de videodatabase naar bijpassende beelden, door Mul gefilmd in Rotterdam, Tokio en Catania. Ook de teksten, de lichtinstellingen en de muziek worden zo bepaald. Na twintig minuten begint de cyclus van openingsscène, tussenscènes, ontknoping en slot opnieuw, maar dan in een totaal andere gedaante. De ene keer kijk je naar een soort film noir, met beelden van prostituées en neonreclames. De volgende sequentie roept een romantische sfeer op, met videofragmenten van zonovergoten straten en vrijende stelletjes.

,,De hoofdlijnen van het verhaal liggen vast, maar de details worden door de computer ingevuld'', legt Mul uit. ,,Als de keuze van de computer mij niet bevalt omdat die bijvoorbeeld te eenzijdig is, kan ik hem bijsturen. De werkwijze verschilt in die zin niet veel van andere media. Wanneer je met een blok marmer werkt, moet je ook rekening houden met de specifieke eigenschappen van het materiaal. Het grote verschil is dat de computer een dynamisch medium is. Je ontwerpt een programma, je zet de computer aan en het begint te genereren, als een grillige stroom die alle kanten op beweegt.''

Mul, opgeleid als beeldend kunstenaar aan de kunstacademie in Arnhem, begon zijn carrière begin jaren negentig met het projecteren van videobeelden in de Rotterdamse club Nighttown. House-muziek was toen net in opkomst. Mul begeleidde de platen die de deejays draaiden met een live-mix van video's. Pas later, toen ook kunstenaars als Micha Klein, Eboman en Gerald van der Kaap bekendheid kregen met hun video-optredens in de clubscene, deed de term veejay zijn intrede.

De presentatie in de Vleeshal is Muls eerste solotentoonstelling. Tot nu toe opereerde de kunstenaar vaak buiten het museale circuit, op een popfestival als Lowlands bijvoorbeeld, of op het Filmfestival Rotterdam. Hij maakte video's voor het kledingmerk Diesel, werkte samen met de dansgroep van Kriztina de Chatel en trad op met het nationale symfonie-orkest van Frankrijk. Voor `Generating Live' vroeg Mul de Rotterdamse techno-muzikant Jochem Paap, wereldberoemd onder de naam Speedy J, de muziek te componeren. Het tweetal zal in september een live-show verzorgen op het plein voor de Vleeshal.

,,Onze werkwijzen hebben veel overeenkomsten'', zegt Mul. ,,Net als Speedy J maak ik gebruik van ritmes, loops en sequenties. Muziek is heel abstract en gaat van oudsher over het genereren van patronen. Kijk maar naar de partituren, die bestaan uit hele duidelijke structuren en bewegingen. Iemand als Speedy J is op een heel innovatieve manier bezig binnen zijn medium, de elektronische muziek, maar weet tegelijkertijd een breed publiek aan te spreken. Dat spreekt me aan. En eigenlijk ben ik zelf ook een soort componist, maar dan op het visuele vlak.''

Vreemd is het niet, dat Muls werk tot nu toe niet in musea te zien was. ,,Ik vind dat in de Nederlandse musea veel te weinig is terug te vinden van de dynamiek die onze cultuur kenmerkt. Als een museum pretendeert een museum voor moderne of hedendaagse kunst te zijn, dan mag je verwachten dat het zich bezighoudt met contemporaine kunstuitingen. En in onze huidige cultuur bestaan die voor tachtig procent uit nieuwe media als film, televisie, video en computers. Dus je kunt je afvragen waarom je, als je een museum binnenloopt, daar nooit een afspiegeling te zien krijgt van wat zich buiten de museummuren afspeelt. Musea hebben op het gebied van nieuwe media een achterstand van zo'n zestig jaar die misschien wel nooit meer ingelopen wordt. Kunstenaars zijn allang bezig hun werken op andere lokaties of binnen de context van andere disciplines te tonen.''

Zelf is Geert Mul een goed voorbeeld van iemand die zijn kunstenaarsschap opnieuw heeft gedefinieerd. Zijn rol is steeds vaker die van art director of regisseur: een coördinator die niet alleen de artistieke maar ook de financiële eindverantwoordelijkheid voor een produktie draagt. De zelfgenererende software die Mul met het V2-lab ontwikkelde, wordt in november uitgebracht op het DEAF-festival in Rotterdam en zal dan ook voor anderen toegankelijk worden. Mul denkt daarbij niet alleen aan kunstenaars, maar ook aan commerciële doeleinden.

,,Als je de toepassing breder ziet, bijvoorbeeld op stedelijk niveau, dan moet er een markt zijn voor zo'n dynamisch informatiesysteem. Op het station van Eindhoven wordt al met een dergelijk systeem gewerkt. Als de trein een kwartier te laat komt, is er op de monitoren op het perron een reclame te zien van een bloemenwinkel op loopafstand. Maar je kunt ook denken aan een warenhuis, waar de commercials worden afgestemd op externe factoren. Regent het of schijnt de zon, is het druk of rustig, is het zaterdag of maandag het kan allemaal van invloed zijn op het koopgedrag. Het is een manier van denken over informatie die bij uitstek geschikt is voor de dynamiek van onze samenleving.''

`Generating Live' van Geert Mul is t/m 3 sept te zien in De Vleeshal & Kabinetten, Markt en Zusterstraat 7, Middelburg. Di t/m zo 13-17u. Op vrijdag 1 september om 22u geeft Geert Mul samen met Speedy J een gratis concert met videobeelden op de Markt in Middelburg.

Werk van Geert Mul is ook te zien op de tentoonstelling `Still/Moving: contemporary photography, film and video from The Netherlands', t/m 24 sept in The National Museum of Modern Art in Kyoto, Japan.