Overname DSM tekent onrust fijnchemie

Wie maakt de zuiverste medicijnen, en wie doet dat het snelst? Die vragen liggen ten grondslag aan de overname die DSM gisteren aankondigde. Voor 860 miljoen euro neemt het Catalytica over.

Het moest ervan komen. Het Nederlandse chemieconcern DSM is het derde bedrijf dat dit jaar een grote overname in de fijnchemie aankondigt. Het schetst de snelle veranderingen in de farma-industrie. De afgelopen jaren volgde de ene fusie na de andere. Zo ging Astra samen met Zeneca, Glaxo Wellcome met SmithKline Beecham en Pfizer met Warner Lambert. ,,Wij volgen nu de grote farma-huizen'', zei bestuursvoorzitter P. Elverding van DSM gisteren in een toelichting op het overnamenieuws.

Bedrijven die halffabrikaten of eindproducten maken voor de farma-industrie, zoals DSM, zoeken naar nieuwe partners. ,,De grote bedrijven willen liever geen zaken doen met al te veel kleine bedrijfjes'', aldus Elverding. Gevolg, een overnamegolf in de fijnchemie.

Het begon in januari. Clariant – de afgestoten chemietak van het Zwitserse Sandoz dat in 1996 fuseerde met Ciba-Geigy tot het grote farma- en agrobedrijf Novartis kondigde de overname aan van het Britse BTP. Clariant betaalde 1,8 miljard dollar voor het bedrijf dat sterk is in de farmaceutische fijnchemie. Twee weken geleden volgde Rhodia – de afgestoten chemietak van het Franse bedrijf Rhone-Poulenc dat in 1998 fuseerde met het Duitse Hoechst en het farma- en agrobedrijf Aventis vormen. Rhodia neemt voor 510 miljoen dollar het Amerikaanse bedrijf Chirex over.

Ook Lonza deed wat het moest doen. Drie weken geleden kondigde het een samenwerking aan met Symyx, een snelgroeiend Amerikaans bedrijf dat technologieën ontwikkeld om de synthese van chemische halffabrikaten voor medicijnen te versnellen en efficiënter te maken. En gisteren kwam dus DSM. Met de aankoop van Catalytica Pharmaceuticals (voor 860 miljoen euro) versterkt het Nederlandse chemieconcern zijn nummer 1-positie op het gebied van de farmaceutische fijnchemie.

De chemische bedrijven kunnen die overnames doen, omdat de grote farmaceutische bedrijven hun daarvoor de ruimte geven. ,,De grote farma-huizen concentreren zich steeds meer op ontdekking en marketing van medicijnen'', aldus Elverding. Alles wat daartussen zit ontwikkeling van halffabrikaten, productie van uiteindelijke medicijn, verpakking van medicijn wordt meer en meer uitbesteed. Chemische bedrijven springen in dat gat. Volgens Elverding gaat het om een wereldwijde markt die nu 30 miljard euro bedraagt en jaarlijks met 7 tot 15 procent groeit.

Met Catalytica Pharmaceuticals haalt DSM een belangrijke vis binnen. Het bedrijf is opgericht in 1997, als spin-off van Glaxo Wellcome. Inmiddels doet het zaken met de meeste grote farma-bedrijven. Het levert niet alleen halffabrikaten voor medicijnen, zoals DSM, maar ook kant-en-klare medicijnen. Bovendien verzorgt het de verpakking in bijvoorbeeld tabletten of capsules. De machines bij Catalytica Pharmaceuticals spugen elk uur 1000 kg aan tabletten uit en haalde het bedrijf vorig jaar een omzet van 421 miljoen dollar. ,,We kunnen de farma-bedrijven een brede service bieden, van medicijnontwikkeling tot de marketing'', zei Elverding gisteren. Via Catalytica Pharmaceuticals kan DSM zijn positie op de Amerikaanse markt, de grootste medicijnmarkt, versterken.

Catalytica Pharmaceuticals is ook aantrekkelijk omdat het sterk is in de zogenaamde chirale synthese. Medicijnen worden meestal gemaakt als een ongewenst mengsel van twee spiegelbeeldmoleculen. Het ene molecuul heeft de gewenste activiteit, het andere heeft geen, of een ongewenste activiteit. Het meest gruwelijke voorbeeld daarvan is thalidomide, dat de oorzaak was van het softenon-drama in de jaren zestig, toen kinderen werden geboren met ernstige afwijkingen aan onder andere ledematen en geslachtsorganen. De laatste jaren proberen farma-bedrijven zuivere medicijnen te maken, die dus bestaan uit alleen het gewenste molecuul. ,,Over een paar jaar is 80 procent van alle medicijnen zuiver'', aldus bestuurder J. Zuidam van DSM.

    • Marcel aan de Brugh