Niemand had een meisje

Maureen Tucker wilde muziek maken maar ze had geen geduld om gitaar te leren spelen.

Ze drumde in de legendarische groep The Velvet Underground. Ze maakt nog altijd muziek.

,,It's all rednecks in this town'', hoont de taxichauffeur terwijl hij zijn busje op de stoep voor het Douglas Inn Motel parkeert. In twee uur zijn we van Jacksonville in het noorden van Florida naar Douglas, Georgia gereden. Eén lange, bijna rechte weg langs rommelige trailer-parken, vervallen huizen, dampende moerassen en dennenbossen. De volumeknop van de radio voluit. Zijn voet stevig op het gaspedaal. Vlak voor zonsondergang, om een uur of negen, brak de zon door de grauwe wolkenmassa. Een stroperig oranjegeel licht veranderde de weg voor ons in een glinsterende zilveren strook die leek los te komen van de aarde. De velden en bossen hulden zich in een sprookjesachtige nevel. Ik zag huizen met veranda's vol kinderspeelgoed en schommelstoelen. Donkere etalages. Een glimmend uithangbord van wegrestaurant Shoney's.

Welcome to downtown Douglas.

Het taxibusje rijdt weg. De hoofdstraat ligt er verlaten bij. Geen mens te zien. Het is alsof ik de hitte kan horen. Een hoog, zacht gepiep in de verte. Een mengeling van krekelgetjirp en het monotone zoemen van de airconditioning-installaties die hier overal zijn. Het vage roepen van een uil. Echo's van een donkere, onbeweeglijke en plakkerige stilte.

Het voelt bijna surrealistisch aan om Maureen Tucker (New Jersey,1945), drummer van de legendarische Velvet Underground uit New York en schrijver en zangeres van liedjes als `Andy', `I'm crackin' up' en `Little girl', hier te ontmoeten.

Maureen (Moe) Tucker repeteerde lang geleden samen met Lou Reed, John Cale, Sterling Morrison en Nico in Andy Warhols Factory klassiekers als `Heroin', `Venus in Furs' en `Sunday Morning', haar blik strak gericht op de mond van Reed. De melodie van zijn woorden volgend, zocht ze het ritme en de sfeer van het liedje en vertaalde die in doffe monotone beats, nooit één slag te veel. Soms was het dwarrelende, lichte geluid van een tamboerijn genoeg, een loom ritme, `Sunday Morning/ And I'm falling/ I got a feeling I don't want to know....' Wanneer Reed en Cale zich uitleefden in broeierige teksten en snerpende altvioolpartijen, hield Tucker vooral maat, met haar hypnotiserende diepe dreun hield ze de liedjes en optredens bij elkaar.

,,Je kon je ogen niet van haar afhouden'', zei Warhols rechterhand Paul Morrissey in '65, nadat hij de Velvets voor het eerst had zien optreden in The Café Bizarre in Greenwich Village. ,,Je wist niet of ze nu een jongen of een meisje was. Niemand had ooit eerder een meisje als drummer gehad. Ze maakte geen bewegingen, ze was volkomen onverstoorbaar.''

Lou Reed schreef het weemoedige `After Hours' voor haar. Hij vond dat zij het moest zingen met haar verlegen meisjesachtige stem. ,,If you close the door/ The night could last for ever/ Leave the sun-shine out/ And say hello to never/ All the people are dancing and they're having such fun/ I wish it could happen to me...''

Vuilniszakken

,,I'll give you the full Douglas experience'', lacht Tucker wanneer we de volgende dag wegrijden in haar auto, richting Wal Mart, een megastore in de vorm van een gigantische blauwe doos in een landschap van parkeerplaatsen. Ze heeft melk en vuilniszakken nodig. Ze is klein en tenger, haar gezicht bleek en getaand. ,,Een begrafenisonderneming, dat is de enige service die hier nog ontbreekt'', zegt ze. Vergeleken met de extreme hitte buiten, voelt de droge lucht in Wal Mart koud aan. Alles is hier te krijgen, pampers, paprika's, lingerie, grasmaaiers, contactlenzen en verzekeringen. Nooit hoef je meer weg uit Douglas. ,,Ik haat Wal Mart'', sist Tucker. In de jaren tachtig werkte ze na haar scheiding een paar jaar als administratief medewerkster op kantoor bij de winkel. Met haar vijf kinderen was ze ingetrokken bij haar moeder in Douglas. ,,Anderhalf jaar kostte het me om dat stinkbaantje te vinden. Bazen hier denken dat ze alles kunnen maken. In 1989 wilde ik een paar weken vrij om met Half Japanese te gaan touren in Europa, maar ze weigerden me onbetaald verlof te geven. Toen heb ik een rekensommetje gemaakt. In zes weken zou ik driehonderd dollar méér verdienen dan in een heel jaar bij Wal Mart.''

Eenmaal bevrijd van de megastore, zette ze haar ervaringen om in donkere, recht-toe-recht-aan rock 'n' roll-liedjes en teksten als: ,,Do you wanna get somewhere but just can't make it/ Always swimming 'gainst the stream/ Work so hard to build it up and someone comes and breaks it/ Don't it make ya wanna scream.''

Thuis, in de woonkeuken van Tuckers huis aan de rand van Douglas, is het alsof ik in twee werelden tegelijk ben. De airco snort. Het huis ziet er onberispelijk netjes en kneuterig uit, een grote gebloemde bank, porseleinen snuisterijen, gordijnen met roesjes. De zachtgele wanden zijn behangen met foto's. Het imposante gezicht van Bo Diddley. Een glunderende Warhol. Lou Reed gearmd met Tuckers moeder in Praag, 1993, toen de Velvets voor even weer bij elkaar waren. Sterling Morrison. John Cale en Moe samen bij de uitvoering van Cale's `Eat/Kiss', de klassieke compositie bij de gelijknamige Warhol-film, in Lille '97. Moe alleen. Staand achter de drums, haar lippen strak van de concentratie, haar blik verborgen achter een zonnebril.

Ineens hoor ik dreunende gitaar-akkoorden. Trillende bassen. Verbaasd kijk ik op. Tucker wijst naar boven. ,,Dat is Richard'', zegt ze trots, ,,mijn jongste. Een echte Jimi Hendrix.''

Als ze even later praat over haar invloed op het geluid van de Velvets, over haar werk als gitarist en tekstschrijver, klinkt er verwondering door in haar stem. Soms giechelt ze. Het is of ze haar eigen geschiedenis niet helemaal gelooft. Ze zegt: ,,Sinds de dood van mijn moeder, anderhalf jaar geleden, heb ik niets meer aan muziek gedaan. Zelfs geen platen gedraaid. Luisteren naar mijn favoriete muziek doet bijna pijn. Ik kan niet naar `Louie Louie' of The Shirelles luisteren en tegelijk afwassen of zoiets, ik moet wat met de muziek doen, ik wil ERIN kruipen. Maar ik was murw. Ik kon niks beginnen. Eerst stierf Sterling, daarna mijn moeder...'' Ze zwijgt. Zegt, meer tegen zichzelf dan tegen mij: ,,It's a lousy way to be. Misschien moet ik mijn gitaren hier gewoon neerzetten. Ik wil minstens nog één keer met mijn band op toernee door Europa.''

Trommel

Levittown, Long Island, 1965. De Stones hebben net hun eerste plaat uitgebracht. Maureen Tucker zit boven in haar slaapkamer en hoort de brutale sexy stem van Jagger, Richards metalen gitaargeluid, de opzwepende ritmes van Watts. ,,Ik wilde meteen iets doen, spelen, maar geduld voor gitaar- of baslessen had ik niet. Ik kocht een trommel en drumde met de plaat mee.'' Een paar weken later ziet haar moeder een advertentie in de krant voor een drumstel. Het kost maar vijftig dollar.

Ongeveer op datzelfde moment, in een vervallen etage in Ludlow Street, downtown Manhattan, dompelen John Cale, Lou Reed, Sterling Morrison en drummer Angus MacLise zich onder in liedjes als `I'm waiting for the man' en `Black angel's death song'. Het is de woning van Cale, waar Reed ook meestal is. Niet alleen in de muziek verkennen ze hun grenzen. Af en toe nemen ze een shot heroïne. Of amfetaminen. Ze leven op havermoutpap. Vrijen met elkaars vriendinnen. Geven bloed voor geld. En als het te koud wordt in huis, sprokkelen ze op straat hout om vuur te maken. Over een week is hun eerste betaalde optreden, maar MacLise vindt geld verdienen met muziek een concessie aan zijn kunst. En stapt op.

Damn.

,,Jim Tucker's sister plays drums'', weet Morrison, die zowel Reed als Tucker van de Syracuse Universiteit kent.

,,O, really?'' roept Reed.

Moe Tucker: ,,Louis kwam bij me thuis en luisterde naar wat ik deed. `Okay', zei hij, `do you want this job?' Natuurlijk wilde ik dat. Overdag werkte ik op kantoor als datatypiste en als ik klaar was, snelde ik naar huis, nam de auto van mijn moeder en reed zo vlug als ik kon naar de city. De jongens leefden in een andere wereld dan ik. Levittown was zo tuttig en kleinburgerlijk, vloeken deed je niet in het bijzijn van vrouwen. En dan deze jongens... Maar ik mocht ze meteen en zodra ik de eerste tonen van `Heroin' hoorde, dacht ik: wow, dit is iets heel bijzonders.''

Ze repeteerden een paar keer in Ludlow Street en ze traden op voor de Summit High School in New Jersey. Tucker mocht niet blijven. Cale wilde geen meisjes in de band. Maar toen de Velvets kort daarop werden gevraagd voor concerten in The Café Bizarre, was er geen tijd om een nieuwe drummer te zoeken. Moe: ,,We spraken zelden tijdens repetities. De jongens begonnen te spelen en ik luisterde. Klinkt dit liedje vrolijk, of gemeen? Wat doet Lou? De teksten kon ik niet verstaan omdat we geen monitorboxen hadden. Het eerste jaar wist ik niet waar ze over gingen. Na een half uur waren Lou en John meestal ergens in space, en probeerde ik mijn drumpartij zo goed mogelijk bij hun geluid te laten passen. Ik was gefascineerd door Afrikaanse drums, speciaal door één drummer, Olatunji. Zijn geluid is veel dieper dan gewone drums, en er is altijd één diepe dreun die maar doorgaat en doorgaat, welke richting het liedje ook neemt. Toentertijd besefte ik dat niet, maar mijn stijl paste perfect bij Cale's liefde voor het werk van LaMonte Young en John Cage. John hield van vreemde muziek. En Lou was gek van rockabilly. Sterling van Chuck Berry en blues.

,,Juist omdat niemand zei: zo moet het klinken, en omdat we alle vier onze voorliefdes uitleefden, zonder erover te praten, klonken we zoals we klonken.''

Om de paar uur, in de verte, het hoge gefluit van een trein die Douglas passeert. Een droef en hoopvol geluid dat vooral 's nachts, wanneer de stilte overrompelend diep is, klinkt als een belofte. Moe Tucker schreef verschillende liedjes over de trein. `It's a long way; to were I wanna be/ But the train's coming; to set me free.' De fluit is een saxofoon geworden. De deinende cadans van het voertuig een strak Bo Diddley-ritme. Moe houdt van treinen. Als ze naar New York moet, reist ze per trein, negentien uur achtereen, als ze tenminste mag roken.

Een nieuwe sigaret. Ze inhaleert diep. ,,New York is te duur voor mij. Ik heb tegen mijn kinderen gezegd: als ik de loterij win, verhuis ik meteen.''

Surfen

Veel van Tuckers liedjes zijn weemoedig en ademen de benauwende sfeer van een kleine Amerikaanse stad. Van Douglas. Het verlangen te ontsnappen. Maureen Tucker knikt heftig. ,,Al mijn liedjes zijn persoonlijk. Ik kan geen throw-away-songs schrijven over surfen of in de zon zitten. Dat is mijn zwakte, dat besef ik goed. Ik schrijf niet gemakkelijk.''

Eigenlijk had ze nooit gedacht dat ze ook maar één liedje zou schrijven. ,,Ik heb mezelf nooit als muzikant gezien. Ook niet toen ik in de Velvet Underground zat, juist toen niet misschien wel. John en Lou waren zo verdomde getalenteerd. Zij zijn echte musici. Ik maak muziek en heb er lol in.''

Ze trouwde met een elektrotechnicus toen haar oudste dochter Kerry vijf was, en de Velvets allang uit elkaar waren. Een huwelijk waaraan ze liever niet te veel terugdenkt. Ze kreeg nog vier kinderen, één dochter en drie zonen en verhuisde naar Tucson, Arizona toen haar man daar een betere baan kon krijgen. Ze was fulltime huisvrouw.

Maar op een dag ging de telefoon. Een man in Boston had een oude opname van Moe en Jonathan Richman gevonden, Reeds `I'm sticking with you', en wilde dat op single uitbrengen. Of ze iets had voor de B-kant? Moe: ,,Mijn echtgenoot had net een viersporenrecorder gekocht. Ik begon wat te rommelen in m'n eentje op gitaar, bas, drums natuurlijk. Ik nam `Around and Around' van Chuck Berry op. Ik dacht: waarom zou ik niet zelf een single uitbrengen? Duizend liet ik er persen. En vervolgens stond ik in de keuken; de kinderen renden in en uit en ik belde platenwinkels om de singles te slijten. `Met Moe Tucker van de Velvet Underground.' Als ze niet wisten wie ik was, zou ik meteen ophangen. De eerste die ik belde, bleek een distributeur. `Dé Moe Tucker?', vroeg hij. Hij nam vijfhonderd singles. Holy shit, dacht ik.''

Broeierig

Ze nam meer liedjes op. Dylans `I'll be your baby tonight' en `Heroin' en stuurde de tape naar Lou Reed in New York. ,,Hij hing meteen aan de telefoon. `This is great stuff, Moe.' Lou's steun was geweldig.''

Playin' Possum noemde ze het album, waarop uitsluitend covers stonden, die allemaal onmiskenbaar Tucker-achtig klonken: strak en broeierig. Haar stem onschuldig en levenswijs tegelijk. Het was 1980. Pas zes jaar later schreef ze haar eerste eigen liedje, `Andy'. Moe Tucker: ,,Op televisie zag ik dat Warhol dood was. Een enorme schok. Moet je je voorstellen: ik, een meisje uit Levittown, zat daar op de bank in de Factory tussen grappige, intelligente en getalenteerde kunstenaars als Ondine en Gerard Malanga en Paul Morrissey. Andy was altijd blij me te zien. Als hij naaktscènes filmde, zei hij: `Moe, we gaan beginnen.' Hij wist dat ik daar niet van hield. Ik typte een manuscript voor hem uit, maar voor de vieze woorden typte ik puntjes. `Kun je niet de eerste letter typen?' vroeg hij. `Nee,' zei ik, maar dat maakte niet uit. We hadden lol samen. In Max' Kansas City mocht ik op zijn kosten zoveel eten en drinken als ik wilde. Later pas realiseerde ik me hoe goed dat allemaal was voor mijn zelfvertrouwen. Andy Warhol, for god's sake.''

Ze formeerde een eigen band. Begin jaren negentig was dat. Voor een tournee door Europa vroeg ze Sterling Morrison gitaar te spelen. ,,Hij reageerde nogal bot: wat voor liedjes spelen we dan? Wie zingt er? Hij was kapitein op een sleepboot. Zijn laatste optreden was twintig jaar geleden. Hij durfde niet.'' Stijf van de zenuwen ging Morrison toch mee. Londen, Frankfurt, Praag, Amsterdam. Moe: ,,Heerlijk, niets is mooier dan een zestienjarige die na de show naar je toe komt en zegt: wat een geweldige muziek.''

,,Muziek die heel erg doet denken aan de Velvet Underground'', zeg ik.

Moe: ,,Ja, en daar ben ik blij mee. Het is gek om te bedenken hoe sterk die korte periode dat we in de Velvet Underground speelden, ons alle vier heeft beïnvloed.''

,,Niemand maakte eerder zulke muziek.''

,,Nee, én we waren dol op elkaar. Zelfs Lou en John, wat voor problemen ze ook hadden en misschien nog hebben.''

Ze wijst naar een foto aan de muur, Lou samen met haar moeder in Praag. ,,Ik ben zo blij dat ze de reünie van de Velvets heeft meegemaakt. De tournee was een feest. Nooit eerder hadden we zo'n enorm publiek. Ze was zo trots. Alle vijf mijn kinderen waren mee. En in Praag hadden we een diner met president Václav Havel en leden van het kabinet. Natuurlijk kon ik niet tegen John zeggen: ,,Schuif eens op, dan kan mijn moeder naast Havel zitten.'' Maar ik zag haar glunderen. Ik kan nog altijd niet geloven dat ze er niet meer is.''

Moe Tucker- Dogs under stress, 1993, Maureen Tucker Music; Moe Tucker- GRL-Grup, Lakeshore Drive Records, 1997; Moe Tucker- Ím sticking with you/ After Hours, Lakeshore Drive Records, 1997; Moe Tucker - Ím waiting for my men (compilatie eerder werk), 1998 Music Avenue

    • Christine Otten