Ik doe de koningin

Ricky Koole speelde vaak Hollandse meiden met een opgeruimd karakter. ,,Met datzelfde gezonde hoofd speel ik koningin Wilhelmina.''

Met een dikke jas en een raar petje zit actrice Ricky Koole op een bankje in het Amsterdamse Bos. Als de regen te erg wordt, steekt ze even een paraplu op. Ieder ander zou er onder deze omstandigheden uitzien als een nat vogeltje, maar Koole ziet er even fris uit als altijd. Geregeld wordt haar betoog onderbroken door het gebulder van laag overscherende vliegtuigen. Koole is iedere dag in het natte bos om te spelen in de openluchtvoorstelling De magie van het kwaad: ,,Het is een soort kamperen, je moet er van houden om de hele dag door de modder te zompen'', zegt ze stralend, ,,'s avonds eten we aan lange houten tafels onder de bomen.''

De magie van het kwaad draait om de middeleeuwse kindermoordenaar Gilles de Rais, die ooit streed aan de zijde van Jeanne d'Arc. Op de brandstapel wordt hij bezocht door waanvoorstellingen. Koole: ,,Ik speel een aantal plaaggeesten in Gilles' hoofd; een inquisiteur, een rare generaal aan het hof, en zijn ziel die op het punt staat hem te verlaten. De kracht van het stuk moet in het virtuoos schakelen zitten, van een raar lied naar een statige scène aan het Franse hof naar een soort Honeymoon Quiz. Als dat goed gaat, wordt het heel spectaculair, van feestelijk naar gruwelijk.''

Het weer zat tegen. De première was de eerste echt droge avond, meteen de eerste keer dat het stuk helemaal te zien was. De pers kreeg een verontschuldigend briefje waarin stond dat de voorstelling niet af is. Koole's aandeel was gelukkig wel helemaal af.

Ze zingt mooi, danst grappig, rent heen en weer om zich te verkleden voor de vele dubbelrollen. Haar stem is krachtig genoeg om de achterste bomenrij te bereiken. Voor de kippige toeschouwer achterin zijn de gezichten van de meeste spelers niet meer dan roze vlekken, maar niemand zal voorbijkijken aan Koole's expressieve mond.

Koole is een productieve actrice. De afgelopen tijd was ze te zien als een ontwapenend dik kind in het toneelstuk Zwaargewicht, waarvoor ze zelf grappige teksten schreef, in de politiespeelfilm Lek en in de televisieproducties Kussen en Suzy Q. Momenteel treedt ze dus op in het Amsterdamse Bos. De komende maanden maakt ze samen met Marcel Musters de muzikale voorstelling Play Back, en speelt ze een straatprostituee die haar vriendin verraadt in een reprise van Wild Grrrl. Begin volgend jaar is ze de jonge koningin in de vierdelige NCRV-serie Wilhelmina.

Koole: ,,Ik speel Wilhelmina in de eerste aflevering, totdat ze Juliana krijgt. Dan neemt Anne Will Blankers de rol over. Het is een unieke kans om een keer de koningin te zijn. Wilhelmina was een grote vrouw, pittig, daadkrachtig, heel religieus. Ze wist wat ze wilde en dat kreeg ze ook voor elkaar. Aan de andere kant was ze zo verliefd als een klein meisje toen ze Hendrik ontmoette. Ze gaan, geloof ik, een schilderij van mij maken, van de scène dat ik de eed afleg met de hermelijnen mantel om. Ik hoop zo dat ik dat schilderij mag hebben.

,,De koningin spelen is een oude kinderfantasie: `ik doe de koningin en jij doet de lakei'. Alles moet met grote gebaren, zelfs het openen van een deur. Anders kom ik er niet doorheen met die enorme hoeden. Kastelen, veren, mijn haar opgestoken in de meest fantastische rollen; zo'n kostuumfilm is heerlijk voor een keer. Het verkleed zijn blijft trouwens maar vijf minuten leuk. Daarna begint het korset te knellen, en dan moet je nog een hele dag.''

Vrouwenshow

Toen Koole in 1995 van de Academie voor Kleinkunst in Amsterdam kwam, was haar loopbaan allang begonnen. Terwijl klasgenoten rustig afstudeerden, stond zij in de grote vrouwenshow Niet gesnoeid, naast Adelheid Roosen en Karin Bloemen. Ook speelde ze in de speelfilms De kersenpluk van Arno Kranenborg en De jurk van Alex van Warmerdam. Koole: ,,Ik begon met het grootste. Dat was wel eng, maar het voordeel is dat ik de lat meteen hoog had liggen. Waarom zou ik daarna met iemand minder dan Alex van Warmerdam werken?''

In De jurk wekt Koole's blauwe jurk, met een roodgeel blaadjesmotief, de begeerte van treinconducteur Van Warmerdam. Hij volgt haar tot in de slaapkamer. De huiveringwekkende aanrandingsscène krijgt een rare wending als de conducteur alleen maar naast haar wil slapen. In een interview zei Van Warmerdam toen: ,,We hebben zestig meisjes voor die rol gecast en Ricky Koole was de enige die haar rol meteen begreep. Als ik haar commandeer om zich uit te kleden, raakt ze niet in paniek. De manier waarop ze dan `trusten' zegt, zet de hele scène een beetje scheef. Het klinkt heel lief en aangenaam.'' Koole kan zich niet herinneren dat ze die scène zo bewust doorgrondde. Ze deed gewoon wat Van Warmerdam vroeg. ,,Ik vond het zo bijzonder dat hij míj ook van alles vroeg: `Ik heb dit zo geschreven. Vind je het wat?' Weet ik veel, dacht ik dan, jíj bent Alex van Warmerdam; ík zit nog op school.''

De angst om te spelen, zich bloot te geven, is nooit weggegaan. ,,Elke dag is eng. Steeds weer denk ik: `Nee hè, niet die scène. Kan dat morgen niet?' Mensen vragen vaak, hoe kom jij nu zo ver? Waarom lukt dat andere mensen niet? Dat is het talent om de angst opzij te zetten. De wil om het te doen moet sterker zijn dan de angst. Die angst moet je ombuigen en gebruiken in je spel.''

Is het spelen voor film anders dan voor toneel? ,,Alles is anders. Bij theater krijg je de kick direct van het spelen, van het podium beheersen, weten wat de zaal doet, precies weten waar je tegenspeler zit, jezelf verrassen door het steeds net even anders te doen. Bij film ben je meer een instrument. Alles ligt vast in schema's. Je moet gewoon dat stukje van het verhaal spelen. Je kunt nergens echt op ingaan. Het plezier is meer indirect: film blijft, je kunt jezelf terugzien.

,,Verder is het spannend om de kleine bewegingen zo goed mogelijk uit te voeren. Ik weet precies: `bij die zin moet ik drie passen lopen, tussen die twee zinnen moet ik gaan verzitten; anders heeft de geluidsman last van het kraken van de stoel'. Het is voor mij een sport om allang klaar te zitten als de opnameleider roept: `Ricky klaar.'''

Snikjes

Als Koole in een toneelstuk staat, zorgt ze er altijd voor dat er gezongen wordt. Ze heeft een heldere, krachtige zangstem. In Zwaargewicht speelde ze een meisje dat op haar kamer meezingt met Barbra Streisand, de snikjes kopiërend, de hoge uithalen net niet halend. In De magie van het kwaad neemt ze de leiding over het koor. ,,Ik hou van zingen en van muziektheater. Ik treed wel eens op met een band in café Toomler. Dan doen we een Doe Maar-avond of een Wham-avond. Maar ik wil niet zomaar wat zingen, ik wil een verhaal vertellen. Dat komt beter over in het theater dan in Ahoy. Ik zou wel eens een solo willen doen met mooie teksten en lekkere nummers van The Police of Bonnie Raitt. Ik bedoel geen cabaret, geen dijenkletsers. Maar meer zoiets als Ramsey Nasr deed in De doorspeler, of als Sanne Wallis de Vries.''

In De jurk, De kersenpluk, All Stars en Lek speelde Koole een Hollandse meid met rode appelwangen en een opgeruimd karakter, de blonde girl-next-door op wie iedereen verliefd wordt. Vindt ze het vervelend om zo getypecast te worden? ,,In films speel ik inderdaad vaak van dat soort meisjes. Maar met datzelfde gezonde Hollandse hoofd speel ik in Wild Grrrl een vieze straathoer en speel ik nu de koningin. Ik noem dat geen typecasting. De mensen schatten me vaak veel jonger dan zevenentwintig jaar. Voorlopig is dat alleen maar een voordeel want zo kan ik langer mee. Over twintig jaar kan ik altijd nog de oude Wilhelmina spelen.''

`Gezond' en `Hollands' zijn niet de enige adjectieven waarmee Koole altijd wordt aangeduid. Omdat zij niet het magere figuur heeft van veel andere jonge filmactrices, beschrijven journalisten haar opvallend vaak als `rubensiaans'. Slechts eenmaal koos een recensent het andere uiterste en noemde haar `een fragiele, ranke verschijning'. Koole: ,,Ja, dat was wel leuk om eens een keer te lezen. Bovendien had hij gelijk, ik speelde in dat toneelstuk, Wild Grrrl, inderdaad een rank en fragiel meisje. Verder gaan we het hier überhaupt niet over hebben. Alle interviewers beginnen erover, en als ik ze dan afkap, schrijven ze alsnog: `Ricky Koole wil het er niet over hebben.'''

Maar waarschijnlijk bedoelen de journalisten het niet beledigend. Wie `rubensiaans' schrijft, bedoelt eigenlijk: `wat een mooie vrouw!'. Koole: ,,Dan moeten ze dát zeggen.''

`De magie van het kwaad' in het Amsterdamse Bos t/m 2/9. Inl. 020-643 3286.

`Wilhelmina' op NRCV-televisie vanaf februari 2001.

`Play Back' tournee vanaf 4/10. Inl. 020-616 3218.

`Wild Grrrl' tournee vanaf28 november. Inl. www.zep.nu/wildgrrrl/index2.html of 020-626 63 30.

`Verkleed zijn blijft vijf minuten leuk dan gaat het korset knellen'

    • Wilfred Takken