Hier heeft gewoond

Sophie was een oudere zuster van Karl Marx, aan wie hij tijdens zijn kinderjaren in het Duitse Trier bijzonder gehecht schijnt te zijn geweest. Een affectie voor het leven? Vast staat dat hij haar ook op middelbare leeftijd verscheidene keren heeft bezocht. Sophie woonde toen in Maastricht als echtgenote en later weduwe van de advocaat Schmalhausen.

Het adres van de familie Schmalhausen was inderdaad Bouillonstraat 8-10, een statig pand dat (naar een magistratenfamilie) de Hof van Slijpe werd genoemd. Maar daar kan Marx in maart/april 1865 niet gelogeerd hebben, want toen woonde Sophie, inmiddels weduwe, in een gewoon huis aan de Markt. Met andere woorden: de gedenksteen zit op de verkeerde plaats.

Ook in 1875 bracht Marx een bezoek aan Sophie, toen woonachtig in de Tongersestraat. Op 24 april van dat jaar berichtte de Limburger Koerier: ,,Het bekende hoofd der beruchte Internationale, de heer Carl Marx, bevindt zich sedert eenige dagen hier ter stede. Dit bezoek geldt een zuster van den heer Marx, een zeer geachte dame, alhier.''

In zijn eigen geschriften heeft Marx nergens gewag gemaakt van zijn uitstapjes naar Maastricht, Nederlands oudste industriestad en berucht vanwege kinderarbeid en andere sociale misstanden. Dit heeft historici ertoe gebracht die misstanden als minder erg voor te stellen dan ze feitelijk waren. De waarheid zal wel zijn dat Marx in Maastricht geen ernstiger situaties aantrof dan in de grote steden Parijs, Brussel en Londen, waar hij achtereenvolgens woonde.

Behalve zuster Sophie had Marx meer Nederlandse connecties, sterker nog: hij was van half-Nederlandse afkomst. Zijn moeder, Henriette Presburg, was de dochter van een koopman uit Nijmegen. Ze groeide er op in de Grotestraat, die van het centrum afdaalt naar de Waal. Daar is in de jaren tachtig een rij nieuwe huizen verrezen. In een daarvan is ook een steen gemetseld, die de volgende tekst draagt: `Hier stond het ouderlijk huis van Henriette Presburg, moeder van Karl Marx'.

Een zuster van zijn moeder, Sophie, was getrouwd met Lion Philips, bankier in Zaltbommel en grootvader van de stichters van het Philipsconcern. Bij deze familie kwam Marx regelmatig over de vloer, meestal om geld los te peuteren van oom Lion, die het vermogen van zijn moeder beheerde.

Maastricht, Bouillonstraat 8-10. Op de voorgevel een klein, donker steentje met portret van Marx en de tekst: `Karl Marx 1818-1883 revolutionair en schrijver van `Het Kapitaal' logeerde hier bij zijn zuster Sophie 19 maart-7 april 1865'.

    • F.G. de Ruiter